Marokkaanse vrouwen investeren in hun lichaam

Botox is het nieuwe henna

Op straat gaan Marokkaanse vrouwen steeds vaker bedekt, maar preuts zijn ze allerminst. Hun lichaam zetten ze in om mannen te manipuleren. En Marokkaanse mannen? Die mogen dik zijn, en lelijk. Als ze maar geld hebben.

OVER HET algemeen, zegt de 43-jarige psychoanalytica Selma Bensallah, hebben Marokkaanse vrouwen een heel positieve relatie met hun lichaam. ‘Het is een object waarmee ze mannen kunnen aantrekken. Die behoefte is er altijd, want de Marokkaanse vrouw vindt dat ze een man nodig heeft om haar te onderhouden. Marokkaanse vrouwen voeden hun dochters zo op dat ze een goede opinie over hun lichaam hebben. Ze hebben er geen complexen over. Het is iets waar ze plezier aan kunnen beleven, sensualiteit, en waarmee ze macht over mannen kunnen uitoefenen.’

In de vijf jaar dat ik in Rabat woonde, heb ik Selma Bensallah, die een eigen praktijk heeft, goed leren kennen. Ik vond het altijd interessant met haar te praten. Bensallah heeft zo haar eigen, scherpe kijk op de Marokkaanse maatschappij, en windt er geen doekjes om. Van haar heb ik in de loop der jaren ook veel over Marokko geleerd. Juist deze week kopt het Franstalige weekblad Telquel op de cover: Het lichaam, dat taboe. Het weekblad heeft voor het verhaal gesproken met een sociologe, een seksuoloog, een islamoloog.

Telquel vertelt een voor mij bekend verhaal. De straten, waar we steeds meer gehoofddoekte vrouwen zien lopen; de stranden, waar meer en meer vrouwen hun lichaam bedekken, en waar een minderheid van vrouwen in bikini zich steeds ongemakkelijker begint te voelen. Volgens sociologe Soumaya Guessous zijn Marokkanen het nog altijd niet gewend een halfnaakt lichaam in het openbaar te zien. Ook in bioscopen lokken pikante scènes vaak uitingen van afkeuring uit bij het publiek, en tijdens de Miss Marokko-verkiezingen werd het de deelneemsters verboden zich in bikini te presenteren, 'uit respect voor de islamitische cultuur’. Volgens islamoloog Rachid Benzine, ook geciteerd in Telquel, zijn de plaats en de status van het lichaam in de openbare ruimte nu aan het schuiven. 'We moeten niet vergeten’, aldus Benzine, 'dat de Arabisch-islamitische wereld traditioneel het lichaam bedekt, het is een kuise wereld. Door de mondialisering, de contacten met het Westen, komt daar verandering in.’

Die traditionele kuisheid moet ook volgens psychoanalytica Selma Bensallah voor een deel op het conto van de islam worden geschreven. 'De islam beschouwt het lichaam als belangrijk. Het is als een expressie van God. Het behoort jou niet echt toe, je moet er goed over waken. Juist omdat het iets goddelijks heeft, moet je het respecteren. Zou je je als vrouw aan veel mannen geven, dan wordt dat gezien als een gebrek aan respect voor je lichaam, die tempel. Tegelijkertijd erkent de koran de behoeften van het lichaam en moedigt seksuele activiteit aan, zij het binnen het kader van het huwelijk. Abstinentie wordt door de koran veroordeeld, vandaar dat je geen monniken ziet binnen de islam.’

Ook worden de meeste meisjes nog steeds opgevoed met het idee dat ze hun lichaam voor hun echtgenoot moeten 'bewaren’. Totdat ze getrouwd is, zal een meisje haar seksuele behoeften moeten onderdrukken, wil ze tenminste maagd blijven. 'De behoeften van het eigen lichaam kunnen de macht ervan ondermijnen’, licht Bensallah toe. 'Dat compliceert de zaken voor veel meisjes. Het kan ze zelfs half schizofreen maken. Ze weten dat als ze met hun vriendje naar bed gaan, hun huwelijkskansen met datzelfde vriendje er aanzienlijk op achteruit gaan, want hij zal dan geneigd zijn haar te makkelijk te vinden.’

De nieuwe kuisheid en de grotere aantallen gehoofddoekte vrouwen zijn een gevolg van de islamisering van de laatste jaren. 'Die heeft de lichamen bedekt’, zegt Bensallah. 'Maar dat is een probleem dat zich alleen buiten voordoet, op straat. Ook al dragen nu meer vrouwen een hoofddoek, de vrouw blijft veel waarde aan haar lichaam geven, daarin is niets veranderd. Het blijft een object waarmee ze mannen kan manipuleren.’ Het zijn vooral de lagere klassen die de laatste decennia religieuzer zijn geworden. 'De armoede en het onrecht hebben de mensen naar de religie geleid. Ze voelen zich nu verplicht de beginselen van de religie te volgen, dus gaan ze gesluierd de straat op. Maar binnenshuis, achter gesloten deuren, blijft de geest van de Marokkaan vrij. Ook religieuze vrouwen zijn binnen het huwelijk vrij met hun lichaam, ze zijn in seksueel opzicht absoluut niet preuts.’

Voor veel vrouwen is de hoofddoek niet meer dan een sociale façade. In volks-wijken is de sociale druk om een hoofddoek te dragen vaak groot. 'Dus doen lang niet alle vrouwen dat uit religieuze overtuiging’, zegt Bensallah. 'Een gehoofddoekte vrouw zou zich zelfs kunnen prostitueren. Ze verlaat de volkswijk met een hoofddoek, maar draagt onder haar djellaba sexy kleding voor de nachtclub. Dat betekent niet dat ze niet religieus is, maar het is meer een culturele dan een persoonlijke religiositeit.’

Hoe kijkt Bensallah tegen de in Marokko alomtegenwoordige prostitutie aan? Heeft die, behalve met armoede, ook iets te maken met de verhouding die een Marokkaanse met haar lichaam heeft, een object om mannen mee aan te trekken? 'Ik denk dat het makkelijker is voor een Marokkaanse zich te prostitueren dan voor een Europese’, zegt ze, 'juist omdat ze haar lichaam ziet als iets dat ze uitruilt, voor een man, voor geld. Maar prostitutie in Marokko is iets anders dan in Europa. Een prostituee is meer een vriendin, ze blijft de hele nacht bij je, het is ook een relatie. Het is niet alleen maar werk voor haar. Het is een prostitutie waarbij ze even met de klant getrouwd is, waar ze zelfs eigenwaarde aan ontleent. En misschien vindt ze onder haar klanten wel iemand met veel geld met wie ze zal trouwen. Als ze dankzij haar 25-jarige lichaam een rijke man van zestig trouwt, ziet ze dat niet als iets negatiefs. In zekere zin is haar lichaam daarvoor bedoeld. Het is een object dat waarde heeft, dus het is normaal dat het haar iets oplevert, een rijke man, een goed leven.’

IS HET zo langzaamaan niet een wat ouderwets idee, zelfs in Marokko, dat een vrouw een man met haar lichaam moet aantrekken? Veel vrouwen werken immers zelf, kunnen zichzelf onderhouden. Volgens Bensallah zijn Marokkaanse vrouwen in seksueel opzicht nog niet modern. 'Ze hebben in hun hoofd nog steeds dat idee dat een man dat moet doen, zelfs jonge moderne vrouwen die een goede baan hebben. Ze zullen ook altijd een man kiezen die meer verdient, minstens twee keer zo veel. Een Marokkaanse zal nooit een armere man trouwen, want hij moet haar het leven kunnen geven dat ze gewend is, liefst meer. Wat vrouwen zelf verdienen, houden ze voor zichzelf, hem laten ze voor alle gemeenschappelijke kosten opdraaien. Hij betaalt het huis, hij betaalt voor het huishouden, en in het restaurant moet hij de rekening oppakken. Ze geven hem hun lichaam al, hun vrouwelijkheid, je gaat hem dan niet ook nog je geld geven.’

Voor mannen, zegt Bensallah, ligt de situatie heel anders. 'Traditioneel houden mannen zich niet met hun lichaam bezig. Er is een gezegde bij ons: men beoordeelt een man niet op zijn -uiterlijk. Of hij nu groot of klein is, kaal en lelijk, dik, het maakt niet uit. Wat voor een man telt is geld hebben, een baan, status. Nu, in de moderne tijd, besteden mannen wel meer aandacht aan hun lichaam, want ook bij ons zijn nu fitnessclubs en is er die cultuur van het uiterlijk, het imago. Maar hij moet er nog steeds voor zorgen dat hij goed verdient, dat blijft het belangrijkst.’

Wat gebeurt er met een vrouw die ouder wordt? Wordt ze nog gezien? 'In de Marokkaanse maatschappij is een vrouw niets als ze geen man en kinderen heeft’, legt Bensallah uit. 'Als ze die wel heeft, en ze is vijftig, is er geen probleem, want die omstandigheden geven haar aanzien. Is ze op haar vijftigste nog niet getrouwd, dan weet ze dat ze vrijwel kansloos is om nog iemand te vinden.’ Hier liggen de zaken voor bourgeoisie iets ingewikkelder dan voor de lagere klassen, zegt Bensallah. 'Omdat rijke vrouwen vaak worden uitgenodigd om ergens te gaan lunchen of dineren. Ze moeten vaak in het openbaar verschijnen en houden de behoefte er goed uit te zien. Vroeger gingen ze veel naar de hamam, lieten ze zich daar masseren, maakten ze zich mooi met henna en kohl. Nu nemen ze een facelift of halen ze iedere drie maanden botox-injecties.’

Zelfs jonge vrouwen maken meer en meer gebruik van -plastische chirurgie. 'De behoefte daaraan is in de Arabische wereld misschien nog groter dan in Europa, juist omdat vrouwen hier meer macht aan hun lichaam -ontlenen. Dus investeren ze daarin. Ik kom vrouwen tegen die zich prostitueren om plastische chirurgie te kunnen betalen.’

De nieuwe familiewet van 2005 stelt aan polygamie zo veel voorwaarden dat het voor mannen bijna onmogelijk is geworden er een tweede, jonge vrouw bij te nemen. Mannen die een jongere vrouw willen, zullen eerst moeten scheiden. Maar dat heeft diezelfde familiewet duur gemaakt, omdat mannen nu veel meer alimentatie moeten betalen dan vroeger. 'Voor mannen uit de lagere klassen is scheiden en hertrouwen gewoon niet weggelegd’, zegt Bensallah. 'Ze kunnen dat niet betalen. Dat geeft oudere vrouwen wel rust. Alleen rijke mannen kunnen het zich veroorloven te scheiden, maar de meesten zullen er eerder voor kiezen vreemd te gaan. Hun vrouw weet dat, maar ze accepteert het, zolang hij haar maar niet verlaat.’