Brainstormen met felix

De hulpjes van Felix, worden ze wel genoemd. Of zelfs Felix’ Politbureau. Maar ondertussen trekken ze de jongeren wel bij tientallen de PvdA binnen. Netwerken met Lennart en Erik. Via werkgroepen, fax en Internet.
OOIT WAREN ZE actief in de scholieren- en studentenbeweging, maar dat ‘handen af van de studiefinanciering’ vonden ze te eendimensionaal. Samen schreven ze een brief aan Felix Rottenberg: die PvdA moet anders, kunnen we daar niet wat aan doen? Felix vond het prachtig en haalde ze meteen de Nicolaas Witsenkade binnen. Ze waren toen 23 en 25, Lennart Booij en Erik van Bruggen. Inmiddels zijn ze twee jaar ouder. En niet alleen verantwoordelijk voor het wekelijks verschijnende ‘Vlugschrift’ per fax, maar ook voor een verjongingsoperatie van de PvdA. ‘En wat ons betreft is dat over een jaar al zichtbaar in wie er posities bekleden in de partij.’

Op het jongerencongres dat ze vorig jaar september organiseerden, kwamen zo'n zeshonderd belangstellenden af. De boodschap is meer dan overgekomen: De PvdA heeft de jonge medemens opnieuw ontdekt. Zo prijst Wim Kok het onlangs verschenen boek over vijftig jaar Partij van de Arbeid speciaal aan omdat het geschreven is door ‘jonge mensen’. (Het boek werd mede geredigeerd door Lennart en Erik.) En het PvdA-ledenblad Pro zoekt niet zomaar nieuwe redactieleden, het zoekt 'jonge mensen’.
Nu kon de PvdA ook wel wat nieuw bloed gebruiken; het ledental nam de laatste jaren vooral snel af door het overlijden van oudere leden. De PvdA moet weer een beweging worden, vinden Booij en Van Bruggen. Een 'aanlegsteiger’ zonder dat er eerst jaren met krantjes gelopen hoeft te worden. 'Mensen hoeven van ons zelfs helemaal geen lid te worden.’ Nee, ze zijn echt niet uit op een carrie`re binnen de partij. 'Politiek heeft een moeizame verhouding met creativiteit. Wij houden allebei van experimenteren, daarvoor is in de politiek weinig plaats.’
Lennart en Erik zijn net terug uit Estland, waar ze in Ottepa de plaatselijke politici tips aan de hand deden om ook in Estland meer jongeren bij de politiek te betrekken. Booij: 'Jonge mensen zijn daar nog helemaal in de ban van de nieuwe mogelijkheden die de markt hen biedt, en politiek heeft een negatieve connotatie.’ Hun advies? 'Maak vooral duidelijk dat de hoogte van de huur of de kwaliteit van het onderwijs ook politiek is.’
ZE ZIEN ZICHZELF als exponenten van een nieuwe generatie. Niet zomaar mensen die wat jonger zijn, maar nadrukkelijk anders. Hoe? Moeilijk te omschrijven. 'Jongeren zijn veel meer bereid concessies te doen voor het milieu.’ En: 'De huidige cultuur is dat je eerst allemaal rapporten gelezen moet hebben. Wij vinden dat je ook gewoon kunt meepraten omdat het je aangaat.’ Al 'brainstormend met Felix’ bedachten ze anderhalf jaar geleden het wekelijks verschijnende Vlugschrift, 'blad voor sympatisanten en critici van de PvdA’. Inmiddels bekend van dagblad en radio, want de uitspraken van PvdA-prominenten in Vlugschrift leveren regelmatig 'nieuws’ op, en niet alleen doordat het Vlugschrift op de nieuwsluwe zondag verschijnt. Drieduizend abonnees zijn er inmiddels; veel mensen die in de partij een functie bekleden, maar ook veel jonge mensen (!), gewoon uit belangstelling. En de leesdichtheid is natuurlijk veel hoger, want neem de leerlingenraad van het Spinozalyceum, die heeft het Vlugschrift gelinkt op de eigen homepage van Internet - voorafgegaan door de zin 'beslist geen propaganda!’.
Nee, Rottenberg bemoeit zich niet of nauwelijks met het blad, verzekert Van Bruggen nog voor ernaar gevraagd is. Terwijl het gewone ledenblad Pro een zieltogend bestaan leidt, zet het partijbestuur alle kaarten (en geld, een ton per jaar) op het eliteblaadje Vlugschrift, dat onder rechtstreekse controle staat van de partijvoorziter, zo fulmineerde PvdA-criticaster Bart Tromp een paar maanden geleden. Onzin, vinden de twee hoofdredacteuren. Vlugschrift gaat juist naar al die afdelingen in den lande die er bij hun huisbezoeken hun voordeel mee doen. Pro en Vlugschrift hebben gewoon een verschillende functie.
Van Bruggen: 'Een ledenblad voor 65.000 leden kan nu eenmaal geen rock-'n- roll zijn. Dat moet je vergelijken met het blad van de tennisvereniging.’ Booij ontvouwt zijn koud-van-de-grondtheorie: 'In iedere vereniging, dus ook in een politieke partij, heb je drie categorieen mensen: de gekken, goed voor tien procent van de leden; de verenigingsdieren, die buffelen, er altijd zijn, maar waarvan je geen spectaculaire ideeen hoeft te verwachten - zij vormen de grote meerderheid; en dan heb je nog tien procent smaakmakers.’
Nee, ze hebben Tromp nog nooit gesproken. 'Wij gaan hem niet bellen, hij moet maar contact met ons opnemen, dan kunnen we zo duidelijk maken dat hij bullshit verkoopt. Bij veel mensen leidt wat wij doen juist tot een enorme energie-overdracht.’ En Rottenbergs bemoeienissen reiken niet verder dan zijn column in Vlugschrift. Een column waarin de partijvoorzitter zich ontpopt als gedreven geschiedenisleraar: wekelijks doet Rottenberg kond van biografieen van dode binnen- en buitenlandse sociaal- democraten.
En dan bestaat er sinds kort ook nog Pro Binnenhof, gemaakt door de voorlichters van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer. Als tegenwicht tegen het anarchistische Vlugschrift, waarin Tweede-Kamerleden zomaar wat roepen zonder de rest van hun fractie te raadplegen. Ach, weten Booij en Van Bruggen, rumoer over partijbladen is van alle tijden. 'In het archief zijn we discussies tegengekomen uit de jaren twintig die verdacht veel lijken op de huidige. De tragiek van een partijblad is dat het moet balanceren tussen loyaliteit en kritiek, maar is dat niet eigen aan het hele leven?’
'IK BEN HIER echt beretrots op’, zegt Booij terwijl hij de kantine van het PvdA- partijbureau rondkijkt. Rond de tafel zestien jonge mensen. Veel IB'ers, mensen die internationale betrekkingen studeren. Alle PvdA-leden onder de dertig kregen een maand geleden een folder van Lennart en Erik met de uitnodiging mee te doen aan een van de vijf jongerenwerkgroepen. Bij de jongerenwerkgroep 'internationaal’ gaat het deze dinsdagavond over globalisering, het verdwijnen van de natiestaat, regionalisering en lokalisering. Coordinator Ca rolien Smit: 'Jullie zijn vooral bezig te omschrijven wat er nu gebeurt, maar het is de bedoeling dat wij een visie ontwikkelen hoe het anders zou kunnen.’ Ze zal het die avond nog een paar keer herhalen - niets blijkt zo moeilijk als los te komen van het actuele politieke discours.
Op het volgende jongerencongres, in september, wil deze werkgroep graag Pronk interviewen. Remko Dolstra denkt dat dat wel lukt. 'Ik mocht hem afgelopen zaterdag ook thuis bellen voor het Vlugschrift, hij is een fan van ons! Hij zei nog dat hij de jongeren nu actiever vindt dan toen hij zelf jong was.’ Lennart Booij: 'Weet je wat ik zo mooi vind? Dat deze mensen niet gericht zijn op scoren, dat ze schijt hebben aan het politieke machtsspel.’
In een belendend zaaltje vergadert de werkgroep 'economie en werkgelegenheid’. Op het eerste gezicht veel vroegoude jongeren, een enkeling in pak. Werkzaam bij ABN-Amro, Nissan, het ministerie van Economische Zaken of als aio. Op een na allemaal mannen - zo afwijkend is de nieuwe generatie nu ook weer niet. Vanavond moet een grove opzet gemaakt voor een manifest dat op het komende jongerencongres wordt gepresenteerd. Coordinator Folkert Buis geeft een voorzet: kiezen we voor de orthodoxe aanpak - door iets te zeggen over de sociale zekerheid, de stimulering van werkgelegenheid en technologische innovatie, kortom alle onderwerpen waarover het in de politiek voortdurend gaat - of kiezen we voor een experimentelere vorm? Een enscenering van een gesprek tussen Schumpeter en Keynes bijvoorbeeld, of een pleidooi voor de economie van het genoeg? Iedereen kiest voor de orthodoxe aanpak.
'Anders plaatsen we onszelf buiten de discussie, dan zijn we weer typisch van die jongeren die alles anders willen.’ Een rondje ideeen levert onder meer een pleidooi voor afschaffing van cao’s op, een pleidooi voor verplicht straten schoonmaken voor uitkeringsgerechtigden, maar ook het idee om, zoals de econoom Piet van Elswijk onlangs bepleitte, niet langer belasting te heffen op arbeid, maar op toegevoegde waarde. De naam van Wouter van Dieren valt een paar keer. 'Goh, wat interessant’, vindt een van de deelnemers, 'van die man had ik nog nooit gehoord. Laten we hem uitnodigen voor ons eerste politieke cafe.’ Een ander pleit voor het niet langer retorisch afdoen van 'het Amerikaanse systeem’. 'Als we Adelmund nou es op het congres uitnodigen en uitdagen met: sommige Amerikaanse toestanden willen we wel: de werkgelegenheid.’ De toeschouwer ziet het somber in - hoe een manifest te creeren terwijl de ideeen varieren van bijna hardcore VVD tot de economie van het genoeg?
Maar dat is nou weer zo'n ouderwetse gedachte. De nieuwe generatie, zo stelden Booij en Van Bruggen anderhalf jaar geleden al eens in de Volkskrant, bestaat uit 'momentisten’: 'In opperste vervoering kies je elk moment je eigen tijdelijke identiteit’, schreven ze. 'Een individuele zoektocht naar een persoonlijke bevrediging. Het momentisme is een logische reactie op het postmodernisme, dat het begrip waarheid dood verklaarde. In het momentisme creeert iedereen zijn eigen waarheid, naar gelang het moment, plaats en tijd.’ De momentistische burger kiest bij vlagen voor het goede doel en geniet verder vooral van het leven. Geen makkelijke kluif voor politieke partijen, die nu eenmaal bestaan bij waarheden die niet dagelijks wisselen. Maar Booij en Van Bruggen maken zich daar niet druk om. Laat gewoon de jonge generatie 'de stuwende kracht vormen achter maatschappelijke en politieke vernieuwingen’ en het komt goed. Een bestuurslid van de Jonge Socialisten reageerde furieus: 'Demonstreren doe je niet voor de kick van het moment, maar uit maatschappelijke noodzaak.’
Je zou het bijna vergeten, na alle welsprekendheid van de twee boys, maar de PvdA had natuurlijk al een jongerenclub, de Jonge Socialisten. Compleet met stemrecht op het partijcongres en een afgevaardigde in het partijbestuur. Zijn de nieuwe jongerenactiviteiten niet opnieuw een voorbeeld van hoe de bestaande democratische structuren binnen de PvdA worden vervangen door informele netwerken? Booij: 'De JS is een instituut. Hun rol is om bij alles wat de PvdA doet te roepen dat het niet ver genoeg gaat. Wij willen meedenken.’ En wat die interne partijdemocratie betreft: 'Wij doen niets buiten de partijdemocratie om, het congres neemt nog steeds alle besluiten. Maar op termijn is het natuurlijk wel belangrijk hoe je in een niet-hierarchische open organisatie toch tot algemeen gedragen besluiten komt. Eerlijk gezegd weet ik dat nog niet.’
Fanny Bod, kersverse voorzitster van de JS (1200 leden onder de 26), kan best leven met het jongerennetwerk. 'De jongeren die Lennart en Erik organiseren, zijn bijna allemaal hoogopgeleide studenten. Ik bedoel het niet negatief, maar dat is wel de makkelijkste doelgroep, want die zijn al politiek geinteresseerd.’ De JS richt zich meer op scholieren en op werkende en werkloze jongeren. 'En wij zijn veel kritischer dan zij. Zij willen vooral doorstoten binnen de PvdA; wij zien onszelf als belangenbehartigers voor jongeren. Vandaag hebben we bijvoorbeeld een persbericht de deur uitgedaan over de tabaksnota. Het gaat me pas te ver als Lennart en Erik ook proberen het congres te beinvloeden.’
'We zijn dit keer wat minder geciteerd door kranten, maar wel veel via teletekst en op de radio’, begint Lennart de redactievergadering van Vlugschrift, zes jongens en een stagiair sterk. Wat doen we aan de verkiezingen in Rusland? 'De broer van Ruud Vreeman is giga-ondernemer, een soort Joep van den Nieuwenhuyzen, en zit veel in Rusland’, weet een van de redactieleden. 'Die kan misschien wat schrijven.’ En wat doen we aan het pleidooi van de SP dat de sollicitatieplicht ook zou moeten gelden voor werkloze ex-kamerleden? 'Je noemt jezelf startende ondernemer zonder inkomsten en dan ben je van de sollicitatieplicht af.’
Een van de redacteuren verbaast zich over het gebrek aan discussie binnen de PvdA over het boek van Woltgens. Ach, vindt een ander: 'Al die vijftigers die maar dingen blijven roepen, dat is toch gewoon niet interessant?’ Kamerlid Marjet van Zuijlen wordt gebeld voor een reactie op Bolkesteins pleidooi voor het aan banden leggen van de mediamacht, en Remco probeert Joeri Mulder te pakken te krijgen om te reageren op de met kinderarbeid gemaakte voetballen. 'Dan worden we ook nog eens aangehaald in Voetbal Internatio nal.’ De Vlugschrift-redactie besluit maar niks te doen aan het voornemen van minister De Boer om LPG goedkoper te maken. 'Daar krijg je toch geen discussie over, iedereen dekt De Boer af omdat die het toch al zo moeilijk heeft.’
Net als bij de werkgroepen openbaren zich ook hier overduidelijke politieke kleurverschillen tussen de redactieleden. Of zijn dit allemaal momentisten? Onzin, lacht Arnold Jonk (26, aio informatica). 'We weten natuurlijk precies waar iedereen staat en pesten elkaar daar ook mee. Ik zeg altijd tegen Folkert dat hij naar D66 moet, en hij roept tegen mij dat ik een GroenLinkser ben.’ Sinds kort is Jonk parttime redacteur van de Internet-site van de PvdA. Nee, dat momentisme, daar gelooft hij niet zo in. 'De samenleving is volgens mij helemaal niet zo fundamenteel aan het veranderen, en de jongeren evenmin. Jongeren zijn bovendien veel te verschillend om te kunnen spreken over een generatie.’ Hij denkt wel dat je kunt spreken van een nieuwe lichting, niet zozeer inhoudelijk, de overeenkomst zit ’m vooral in een manier van politiek bedrijven: libertair, lak aan machtswellust, minder rigide. 'Dat zie je ook aan de nieuwe kamerleden. Of je het nu hebt over een linkse Duivesteijn of een rechtse Van der Ploeg, ze komen allemaal met ideeen. Ze komen niet pas naar buiten als het compromis bereikt is, met de mededeling: “Als we hier niet mee akkoord waren gegaan, was het nog veel erger geweest.” ’
OP ZATERDAG is de Vlugschriftredactie vanaf 11 uur paraat op het partijbureau. Annemiek, die voor haar studie politicologie stage loopt bij Vlugschrift, heeft de meeste afspraken voor telefonische interviews al gemaakt. Tino Wallaart (23), tweede-fasestudent biotechnologie, zit sinds een jaar bij Vlugschrift. Hij heeft wel eens eerder een poging gedaan om actief te worden binnen de PvdA, via de afdeling Zuidoost. 'Maar daar was het jongste lid twee keer zo oud als ik en het was echt een kliekje. Niet echt boeiend. Op een afdelingsvergadering raakte ik met Felix aan de praat en die heeft me toen hiernaartoe verwezen.’
Wallaart heeft net een brief aan Maarten van Traa geschreven, voorzitter van een commissie die de 'internationale agenda’ van de PvdA voor de komende jaren moet verkennen. Waarom zit er geen enkele jongere in die commissie? Wallaart is ook coordinator van de jongerenwerkgroep milieu. Maakt hij inmiddels zelf deel uit van een kliekje? 'We houden elkaar scherp daarop, ik zou het heel erg vinden als dat gebeurt.’
Bij de afzonderlijke artikelen in Vlugschrift staan geen auteursnamen. 'Dan kun je harder op elkaar reageren.’ De opening van het vijf bladzijden dikke krantje dat ze nu maken wordt Ritzen - 'wel een beetje Volkskrantje trappen’. Volgens Ritzen is het onzin dat een derde van de MBO’s failliet zou zijn, zoals de Volkskrant meldde. En de minister pleit voor een aparte scholierenorganisatie voor het MBO. 'Dat is nieuws’, concludeert de redactie.
Momentisme, vindt Lennart Booij bij nader inzien, is een tijdelijke fase in het leven van de jongere. 'Ikzelf heb die fase inmiddels afgesloten. Jongeren gaan een tijdlang zappend door het leven, op zoek naar een identiteit. Maar uiteindelijk maken ze een keuze en die is veel afgewogener en blijvender dan bij voorgaande generaties, die hun identiteit nog vooral ontleenden aan een religie of een ideologie.’ Politieke partijen, zo denkt hij, moeten er op tijd bij zijn - in de zappende fase zijn jongeren ontvankelijk. 'En verder betekent het vooral dat politici geen onzin moeten uitkramen, want de nieuwe generatie prikt dat meteen door. Zoals wij nauwelijks gevoelig zijn voor reclame omdat we precies weten hoe reclame wordt gemaakt, zo doorzien wij ook het politieke machtsspel. Dat betekent dat de politiek vooral eerlijk, integer moet zijn.’