Braziliaanse klassenstrijd om de fiets

São Paulo – ‘Wie fietst, die deugt niet.’ Met die woorden becommentarieerde Francisco da Costa Porto (74) de geplande aanleg van een fietspad door zijn straat Honduras, in de chique Jardins (‘tuinwijk’) van São Paulo, in de Braziliaanse pers: ‘Dat weten we vandaag de dag toch? Het zijn ongekwalificeerde mensen. Gaan we ons daaraan overleveren?’

Waar de gepensioneerde Francisco waarschijnlijk niet op rekende was de woede van hip São Paulo: inwoners die tegenwoordig voor de fiets kiezen, van het type dat via Facebook volkse barbecues op straat organiseert in protest tegen alles wat ruikt naar elitisme en privatisering van het publieke domein. Een ludieke actie kon dan ook niet lang uitblijven. Door de groene straat kwamen een week later zo’n vijftig fietsers aancrossen onder de geuzennaam ‘de ondeugden’. Ze hingen de gemeentelijke aankondiging over het nieuwe fietspad weer op die door de bewoners was weggehaald.

De bewoners argumenteren dat er nauwelijks iemand fietst door de straat, dat het criminelen aantrekt, en dat het fietspad nergens naartoe leidt. En volgens mevrouw Livolsi (67) van de vereniging Vrienden van de Jardins zouden de bewoners in ruil voor alle belasting die zij betalen toch wel één privilege mogen? ‘Het recht om op straat te parkeren. Het is hier een woonwijk.’

Woonwijken, winkelstraten, taxichauffeurs, protest is er van alle kanten tegen de nieuwe fietspaden die burgemeester Fernando Haddad van de arbeiderspartij PT door de stad aanlegt. De knappe, jonge burgervader had de gemeente Amsterdam al drie keer op bezoek en informeerde zich ook in New York. Zijn doelstelling: vierhonderd kilometer fietspaden aan het eind van 2015. Hij heeft al bijna een kwart aangelegd, samen met zijn dappere ambtenaar Jilmar Tatto.

Maar deze Dom Quixote en zijn knecht vechten niet tegen windmolens. Met een relatief goedkope strategie heeft Haddad zich in het nieuws geplaatst en ziet hij zijn populariteitscijfers eindelijk stijgen, na een dramatisch dieptepunt tijdens de straatprotesten tegen de busprijsverhoging van juni 2013.

De meerderheid van de bewoners van São Paulo is het chaotische verkeer namelijk zat en wil dolgraag in een stad leven als Amsterdam en New York, waar de fiets een veilig vervoermiddel is. Uit onderzoek blijkt dat tachtig procent van de inwoners van São Paulo vóór de aanleg van fietspaden is en zestig procent de auto zou laten staan als de fietspaden eenmaal gebaand zijn.