FILM

Breekpunt

Cairo Exit

Tarek, een islamitische jongen, droomt ervan de sloppenwijken van Caïro te ontvluchten. ‘Ik zal de zee oversteken, ik zal mijn dromen vinden’, zegt hij tegen zijn geliefde, Amal, een Koptisch meisje dat door haar sterke band met haar moeder niet met hem mee kan. Of wil.
Dilemma’s, keuzes die je leven voor altijd veranderen, daar gaat het om in Cairo Exit. En om verandering, in mensen en in een maatschappij die verrot is tot op het bot. Hoewel de film nog voor het begin van de Arabische lente en de Egyptische revolutie werd gedraaid, is de crisis waarin het paartje zich bevindt identiek aan die van de duizenden die in januari naar het Tahrir-plein trokken.
Het mooie aan dit verhaal is dat juist het feit dat ze geen hoop meer hebben iets in het diepste wezen van Tarek en Amal losmaakt. Alles op alles zetten ze om los te breken, weg uit Caïro.
Aan het begin van de film, geregisseerd door de in Amerika woonachtige Egyptenaar Hesham Issawi, raakt Tarek bij een drugsdeal betrokken waarbij een vuurwapen in zijn bezit komt. Dit op het oog weinig relevante incident blijkt aan het einde van cruciale betekenis te zijn. De agressie die hij aanvankelijk in zich lijkt te hebben, heeft te maken met zijn woede over het feit dat het leven in Egypte uitzichtloos is. De groeiende kloof tussen arm en rijk, de oplopende spanning tussen moslims en christenen, corruptie in werkelijk alle lagen van de maatschappij - al deze dingen werken samen om een breekpunt in Tareks ziel te forceren. Woede maakt langzaam plaats voor berusting; er is geen weg terug meer. De vraag is of de omslag in hem ook de liefde insluit. Kan de liefde überhaupt bestaan in zo'n harde wereld?
Cairo Exit, in première op de vierde editie van Cinéma Arabe, had een moeizame ontstaansgeschiedenis. Het script kreeg geen goedkeuring van de Egyptische sensoren en daardoor had regisseur Issawi ook niet de benodigde vergunning om te draaien. Voor de overheid was het thema van de liefde tussen een islamitische jongen en een Koptisch meisje onaanvaardbaar. De toon van het werk veranderde noodgedwongen; nu was het geen 'gewone’ onafhankelijke film meer, maar een 'guerrillafilm’. Immers, de undercoveragenten van het regime waren overal, ook in de straten waar Cairo Exit werd verfilmd. In april 2010 werd de productie stilgelegd. De producent werd aangeklaagd. Gevolg: de film werd uit Egypte 'verbannen’.
Toch werd Cairo Exit voltooid. En gelukkig maar. Ondanks de hachelijke omstandigheden, of misschien juist dankzij al die problemen, heeft het werk een sterke emotionele en politieke kern, een dwingende eerlijkheid die past bij het beste soort geëngageerde cinema. Wel is het soms even wennen dat de motieven in het verhaal direct en zonder tussenkomst van symboliek worden gepresenteerd en uitgewerkt. Aan het begin van de film zitten Tarek en Amal bijvoorbeeld in een café te praten over hun leven. Ze zeggen dingen tegen elkaar als: 'Ik ben moslim, jij bent Koptisch.’ En, Tarek: 'Ik wil mijn rechten.’ Het is bijna alsof ze geen tijd hebben om thema’s als godsdienstconflict of het streven naar vrijheid via narratieve tierlantijntjes aan ons te laten zien. Alsof hun dagelijks bestaan een kwestie van leven en dood is. Alsof er geen tijd meer is. En misschien ook wel geen hoop.
Dat laatste is maar de vraag. De spanning wordt zorgvuldig opgebouwd naar een climax waarin Tarek en Amal dus die keuzes moeten maken. Een bootje staat klaar. De zee roept.

Te zien van 26 mei t/m 8 juni tijdens het festival Cinéma Arabe in Amsterdam, Utrecht, Den Haag en Maastricht