Buitenland

Brexit-uitstel

De Europese top van afgelopen weekend was de zoveelste die over de Brexit zou gaan, maar daar niet over ging toen het eenmaal zo ver was. Opnieuw werd het sprookje van de Brexit verdrukt door de rauwe werkelijkheid. Het nieuwe was dat dit ook min of meer werd erkend: Brexit werd wat vooruitgeschoven. Een paar seconden hadden ze nodig, de regeringsleiders, om dit te besluiten. Men was in de greep van belangrijker zaken: de verhoudingen met Rusland (in de nasleep van een vergiftiging op Brits grondgebied) en de VS (waar de president speelt met het vuur van een handelsoorlog).

De Europese Raad voorzag het Brexit-besluit wel van de ultra-Europese verpakking van een overgangstermijn. De verpakking had drie laagjes. De buitenste laag: alles, behalve een algemene ‘politieke verklaring’ over Brexit wordt voorlopig uitgesteld. Daaronder nog twee keer uitstel in meer specifieke uitwerking.

Ten eerste: na het Brexit-verdrag zal er hoe dan ook nog een overgangstermijn zijn van 21 maanden (waarin het Verenigd Koninkrijk geen lid is, maar de Europese regels wel zal naleven). Deze overgangsperiode zal in maart 2019 ingaan, wanneer er (volgens de artikel 50-procedure) een Brexit-verdrag zou moeten liggen; daarvan weten we nu al dat dit niet veel meer zal zijn dan een ‘algemene politieke verklaring’. Ten tweede: het VK krijgt tot de volgende top de tijd om te regelen dat er geen harde grens komt in Noord-Ierland – o, brute feiten der geografie! Het enige dat nu echt vaststaat: er zal nog veel uitstel volgen.

De Brexit-onderhandelingen zijn Europese politiek in optima forma: l’art du possible onder onvoorziene omstandigheden. In de Brexit-saga zal deze kunst beoefend worden door een voortdurend zoeken en tasten naar inspiratie buiten de dagelijkse praktijk, ergens in een andere, hogere, dimensie van de Europese realiteit en politiek – in én voorbij de geschiedenis. Onnavolgbaar, en toch ook weer niet. In de Brexit-onderhandelingen is Europese politiek als magisch realistische kunst. De essentie daarvan: wel mogelijk, maar niet waarschijnlijk. Want als er de komende jaren iets zal blijken, zal dat zijn dat het in de Brexit helemaal niet gaat over een ‘exit’ van het VK uit Europa. Voor wie geïnteresseerd is in de waarheid is Brexit een bepaald ongelukkig gekozen buzzword. Waar gaat het dan wel om?

Europese politiek is als magisch realistische kunst

De EU zal ontdekken dat ze in de Brexit veroordeeld is tot een bijrol. Het enige dat ze kan doen is de onderhandelingen gaande houden. Het afronden ervan zit er niet in. Onderhandelen volgens het aloude EU-maxime ‘niet is besloten tot alles is besloten’, zal zijn als reizen in De trein der traagheid van Johan Daisne, als praten in een tijdloze overgangstermijn.

De Britten zullen op hun beurt ontdekken dat de beslissing om ergens ‘in’ of ‘uit’ te stappen in Europa zelden bestaan heeft. De hoop en elegantie van de ‘in/uit-logica’ blijft voorbehouden aan andere landen. Dat zijn landen die groot genoeg zijn om zich niet alleen geografisch, maar ook mentaal te kunnen isoleren en afgrenzen: de Verenigde Staten, Rusland, China. Europa en het VK is dit niet gegeven. Hier is onmetelijkheid slechts te vinden in de verbeelding van tijdloosheid. Dat in tegenstelling tot op de ‘echte eilanden’ van de geopolitiek. Daar kan onmetelijkheid daadwerkelijk ervaren worden, gevoed door dromen die je echt kunt beleven, zoals de Amerikaanse.

Het bliksembesluit tot allerlei vormen van uitstel in de Brexit-onderhandelingen is het eerste formele teken dat de ‘harde Brexit’ weliswaar ronkt in de retoriek, maar niet zal bestaan in de realiteit. In de kern gaat het in Brexit om afstoten en aantrekken, maar dan op z’n Europees. Dat is dus inclusief de magisch realistische dimensie, die past bij de brute feiten van de Europese geografie. Het zijn die feiten die de Europese naties en staten tot elkaar veroordelen en verbinden in hun lot.

Afgelopen vrijdag in Brussel bleek niet alleen dat het VK van deze relatie helemaal niet af kan, maar ook dat het deze niet kwijt wil (net als Europa trouwens). De Britten willen deze (vriendschaps)relatie alleen aanpassen en veranderen. Brexit is een heel verkeerd gekozen woord om deze werkelijkheid te beschrijven. Een Brit zou het eerder omschrijven als een misverstand.