Britse twijfels over ingrijpen na ‘Parijs’

Londen – Dames in hoepelrokken en kinderen in kniebroek liepen onlangs door Greenwich Park, en een man reed voorbij op een antieke fiets. Het bleken de opnamen te zijn voor De geheim agent.

De roman (1907) van Joseph Conrad gaat over de idioterie – en verleidingen – van terrorisme. Centraal staat de anarchist en agent provocateur Adolf Verloc die de opdracht krijgt om een aanslag te plegen op de sterrenwacht van Greenwich. Hij laat zijn kinderlijke zwager deze missie uitvoeren. Conrad baseerde zich op een waargebeurd feit, want in 1894 blies de Franse anarchist Martial Bourdin zichzelf per ongeluk op in het park. De bom was bedoeld voor de Royal Observatory.

Conrads naam viel in het debat over de vraag of de Britten al dan niet moeten deelnemen aan de bombardementen op IS in Syrië. De conservatieve commentator Simon Jenkins wees er in The Evening Standard op dat de Brits-Poolse schrijver het idee dat een staat een gek met een bom of geweer kan stoppen belachelijk had gemaakt. Volgens Jenkins, die de reacties op ‘Parijs’ te paniekerig vond, zal bombarderen vooral averechtse effecten hebben.

Waar links principieel tegen ingrijpen is, speelt in het conservatieve kamp meer de vraag of het werkt. Hoofdredacteur Fraser Nelson van The Spectator beweerde dat het prima is als politieke geste jegens bevriende naties, maar dat het militair gezien weinig verschil uitmaakt. Er worden al anderhalf jaar bommen gegooid, maar de terreurdaden van IS zijn slechts verhevigd.

Maar de conservatieven zijn niet zo fatalistisch (of realistisch) als Conrad. Ze vinden dat de Britse regering meer pogingen moet wagen om orde op zaken te stellen in eigen land. Hoe kan het dat de Pakistaanse student die een winkelcentrum in Manchester wilde opblazen niet vervolgd werd in Engeland, maar in de VS veertig jaar cel kreeg voor het beramen van deze plannen? En hoe bestaat het, vroeg commentator Simon Heffer, dat honderden Syrië-gangers gewoon naar het eiland mochten terugkeren?

Voor veel reuring zorgde onlangs de televisiedocumentaire Isis: The British Women Supporters, over hoe sommige jonge Brits-Aziatische vrouwen vallen voor de verleidingen van IS. Gesubsidieerde studiegroepjes in buurtcentra of universiteiten speelden daarbij een belangrijke rol. Dat deed denken aan de moslimterroristen die twee jaar geleden in Woolwich de Britse soldaat op straat afslachtten. Een van hen bleek te zijn geradicaliseerd bij een studiegroepje. In Conrads Greenwich, of all places.