Angela Schijf en Anniek Pheifer in ®Evolutie, regie Servé Hermans © Gusto Entertainment

❨R)Evolutie is een Nederlandse sciencefictionfilm. Dat is vreemd; bij ons heb je daar niet zo veel van, anders dan in het buitenland waar het eeuwenoude genre dé vorm van dit moment is in literatuur, film en in televisieseries. Nog eigenaardiger is dat het werk een productie van Toneelgroep Maastricht is, geregisseerd door artistiek leider Servé Hermans. Is hier sprake van een trend? Onlangs maakte de Nederlandse Opera eveneens ‘scifi’ met het fijne Upload van Michel van der Aa, over een man die zijn hersenen in de cloud laat bewaren waardoor hij het eeuwige leven krijgt.

In zowel Upload als ❨R)Evolutie voelen de bizarre scenario’s en de futuristische setting juist actueel aan. De laatste film heeft ook uitstekend acteerwerk en een cameravoering die de ‘toekomst’ geloofwaardig en spannend in beeld brengt. De humor is intelligent, wat verder bijdraagt aan het plezier van het kijken, bijvoorbeeld in deze scène: een man staat in de keuken te praten tegen zijn huishoudelijke apparaten die een vergadering hebben belegd uit protest over werkomstandigheden (vooral het slimme broodrooster pikt het niet langer). Of een tekst als: ‘Je hebt een robot geneukt!’ En: ‘U moet uw genen niet zo persoonlijk nemen.’

Ik moet zeggen, ik heb geláchen. Toch neemt ❨R)Evolutie zoals in veel moderne speculatieve fictie de vorm aan van bloedserieuze satire, van een ‘waarschuwing’ over de nabije toekomst. We zijn in 2040 in Limburg, omdat grote delen van Nederland onbewoonbaar zijn door klimaatverandering. Rijke mensen wonen in compounds terwijl de armen onder een brug bivakkeren waar ze terroristische daden plannen. Dan is het schitterend om dit te zien: de rijke René (Michel Sluysmans), getrouwd met een vrouw die alleen nog maar genetisch ‘geoptimaliseerde’ baby’s wil, in gesprek met zijn koelkast, broodrooster, stofzuiger et cetera. En met zijn Alecto (Angela Schijf), een artificial intelligence-robot die in iedere huishouding staat. Alecto is degene die de opstand van de smart-dingen regelt. Het is duidelijk: Alecto is de slimste. En, eng: ze lijkt over echte emoties te beschikken.

Smetteloos is de film niet. Het energieke script van cineast Eddy Terstall is gebaseerd op een toneelstuk van twee Duitse schrijvers die drie non-fictieboeken van de Israëlische filosoof Yuval Noah Harari hebben bewerkt tot een toneelstuk. Problematisch is de afwezigheid van een centrale narratieve lijn. Op zichzelf zijn de losse scènes spannend, maar ze leiden uiteindelijk nergens naartoe. De personages hebben weliswaar iets met elkaar te maken, maar ook weer niet zoveel dat ze uiteindelijk verenigd zijn in een dramatisch geheel. Ze kampen met problemen, en dat is het dan. Dat angstwekkende toekomstbeeld hangt over alles, maar dat is niet genoeg. Dit heeft te maken met de bron, de boeken van Harari die ook geen fictieverhaal bevatten. Maar in cinema wil je dat wel: het dilemma of de obstakels, het conflict en ten slotte de verlossing (of niet).

Toch heeft ❨R)Evolutie onmiskenbaar een vonk van wilde creativiteit, van risico. Misschien breekt ‘scifi’ nu eindelijk ook door in Nederland – ik hoop het – waar het echte leven immers steeds meer lijkt op die ondenkbare toekomst.

Te zien vanaf 18 november