De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk vanavond om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Happiness

Bruto nationaal geluk

In ons tranendal wordt zuiverheid vaak elders gezocht. In ver verleden (de schepping vóór de verdomde appel; oercommunisme; matriarchaat). Of ver weg: al een eeuw voor Rousseau schreef Aphra Behn over de Surinaamse indianen: ‘Voor mij vertegenwoordigden deze lieden de absolute idee van de eerste staat van onschuld, voordat het mensdom wist hoe te zondigen.’

Medium tv pyanke

Dat volgens huidige antropologen al voor Columbus 25 tot dertig procent van de Amazone-indianen stierf aan gewelddadige onderlinge conflicten (net als Aboriginals, Kalahari-bewoners en Noord-Amerikaanse indianen) wist ze niet. Haar kritiek op westerse arrogantie blijft bijzonder, maar het valt dus mee met de natuurvolk-goedheid.

Dan maar gezocht in verre religie of filosofie, van Boeddha tot Bhagwan. Zozeer dat we hier zelfs een Boeddhistische Omroep Stichting hebben, althans tot 2016. Voorgaande lijkt opmaat tot hoon over hun programmering en ideologie, maar die vallen erg mee. Niet dogmatisch, eerder humanistisch, met extra belangstelling voor Himalaya en omstreken.

In dat kader binnenkort de documentaire Happiness van de Franse filmer Thomas Balmès. Gesitueerd in de bergen van Bhutan, op een spannend moment. De film opent met een toespraak van koning Jigme Namgyel Wangchuck uit 1999: ‘Alle inkomstenbelasting wordt afgeschaft.’ De verzamelde massa reageert met beschaafd gemompel. Dan: ‘Vanaf nu zijn televisie en internet toegestaan.’ Luid gejuich. ‘Nu applaudisseren jullie wel’, verzucht de koning. En hij voegt er, net als hier staatssecretaris Cals in 1951, een verhaal over mogelijkheden, maar ook zorgen en gevaren aan toe. Die laatste waren de Bhutanezen een rotzorg. Zoals blijkt wanneer de filmer een decennium later in een hooggelegen bergdorp toont hoe ook daar masten worden neergezet en tv-toestellen aangeschaft.

Peyangki, jochie van acht, kijkt belangstellend toe. Na de dood van vader kan moeder het schoolgeld voor dit nakomertje niet opbrengen. Dus brengt ze hem naar het nabije klooster. Daar leven welgeteld één volwassen monnik en een puber in opleiding. Het kind wordt monnikje nummer drie. De lama weigert moeders geschenk plichtmatig, om het toch maar snel aan te pakken. Het afscheid is hartverscheurend in onnadrukkelijkheid: Bhutan mag het hoogste bruto nationaal geluk ter wereld kennen, van uiten van emoties en lichamelijke intimiteit lijkt geen sprake. Of zouden ze daardoor juist gelukkiger zijn dan wij in door televisie en internet aangewakkerde emotie- en klaagcultuur?

Dat het kind af en toe nog bij mama thuis probeert te slapen; dat het weg wil bij de monnik die hem slaat; dat het stiekem meedoet met het boogschieten van zijn vriendjes op school; dat het liever radslagen maakt dan gebeden leert, al ontkent hij dat; dat grote zus in de stad niet bij de post werkt (zoals ze mama laat geloven) maar werkt als danseres; dat de jonge monniken buiten zinnen van vreugde zijn als de lama naar een groter klooster vertrekt en ze het rijk alleen hebben – het maakt Happiness bepaald niet tot een kleffe levensbeschouwelijke propagandafilm. Veel meer een antropologisch document over een cultuur in transitie, gesitueerd in adembenemend landschapsschoon. Met personages in traditionele kledij die daar nu eenmaal nog gedragen wordt ook als er geen toeristen zijn.

Dat sommige scènes matig amateurtoneel lijken, dat situaties soms geregisseerd of gereconstrueerd lijken – een kniesoor die erop let. Peyangki’s oom gaat in de stad een tv-toestel kopen. Monnikje mag mee. In de winkel kijken ze ademloos naar Amerikaans nepworstelen. De film eindigt met shots van alle bergdorpsbewoners die thuis naar hun nieuwe, flakkerende buis staren. Overal klinkt dat vette, geschreeuwde worstelcommentaar (waar ze gegarandeerd niet naar zitten te kijken). Kunstgreep van de cultuurpessimistische maker die treurt over verlies van zuiverheid. Te demagogisch. Toch mooie film.


Thomas Balmès, Happiness, BOS, woensdag 5 maart, Nederland 2, 22.50 uur

Beeld: Happiness, regie Thomas Balmès (Bos).