Hoofdcommentaar: BSE

BSE ‘66

Tot eind vorige week kon je volgens Landbouw-minister Laurens Jan Brinkhorst (d66) nog onbekommerd een Frans runderbiefstukje bij de maaltijd serveren. In het weekeinde leek het de bewindsman evenwel beter de Franse boeuf voor onbepaalde tijd in de koelkast te laten staan. Dinsdag pleitte Brinkhorst voor het opzijzetten van alle Franse slachtkoeien, waarmee hij suggereerde dat we dat biefstukje maar beter kunnen wegkieperen. «Voedsel is emotie», sprak Brinkhorst afgelopen zondag op het d66-congres in Noordwijkerhout. «Het is een politiek gevoelig onderwerp. We moeten vermijden met dit on derwerp aan partijpolitiek te doen.» Een minister die tot driemaal toe consumenten op het verkeerde been zet, handelt niet zorgvuldig. Een minister die anderen beticht van het bedrijven van partijpolitiek bedrijft zelf ook partijpolitiek.

Dat er partijpolitiek bedreven moet worden, is voor d66 hoogst noodzakelijk. De partij is in de peilingen weggezakt naar een volksvertegenwoordiging van acht, en de coalitiepartners zetten, al dan niet met het oog op de verkiezingen van 2002, al een tijdje een grote mond tegen elkaar op. De vraag is echter waarop een «sociaal-liberale» partij, zoals d66 tegenwoordig door het leven wenst te gaan, zich precies profileren kan. Het vermeend «sociale» aan d66 wordt automatisch door de PvdA weggekaapt, het «liberale» als vanzelfsprekend door de VVD. Met klassieke d66-standpunten als het referendum en de burgemeestersverkiezing hoeft de partij ook niet meer aan te komen. Niet alleen omdat er na ruim zes jaar regeringsdeelname nog al tijd geen zier van is terechtgekomen, ook omdat het toekomstige Leefbaar Nederland op die standpunten inmiddels patent heeft aangevraagd. d66, dat in het eerste paarse kabinet voor zichzelf nog een smeerolierol zag weggelegd, maakt in Kok II louter een overbodige indruk. Daarvan getuigde de Nacht van Wiegel, waarbij ondanks alle d66-dreigementen de VVD het referendumspeeltje koeltjes onder de hak plette. Daarvan getuigde de vanzelfsprekendheid waarmee de coalitiegenoten de door d66 gewenste Amsterdamse burgemeestersverkiezing naast zich neerlegden. En daarvan getuigden de anti-monarchale wensen van d66-leider Thom de Graaf die uiteindelijk werden afgezwakt tot «modernisering van het koningshuis». Terwijl hoogst eigen standpunten ontbreken is d66 dus noodgedwongen tot een offensief overgegaan. Dat in uitvoering zien doet sterk denken aan, jawel, een stuiptrekkende BSE-koe.

Het startschot voor de ongelukkige publiciteitscampagne werd vorige week gegeven door d66-Kamerlid Francine Giskes. Gezien alle maatschappelijke onvrede en het wetenschappelijk bewezen onnut van de tolpoortjes was het helemaal niet zo gek dat zij met haar partij besloot een voorstel te doen om het buitenissige experiment in te wisselen voor de veel vruchtbaarder kilometerheffing. d66 leek daarmee ook te zeggen dat kwesties die in het regeerakkoord reeds vastgeklonken liggen bij voortschrijdend inzicht niet heilig hoeven zijn. Maar in plaats van principieel te volharden in haar standpunt beloofde Giskes uiteindelijk toch voor rekeningrijden te zullen stemmen. Even onbegrijpelijk voor de te lokken kiezer was het daaropvolgende ge harrewar rond de ziektekos ten. De d66-fractie kwam met een nota waarin werd gepleit voor een basisverzekeringspremie die voor iedereen gelijk is, terwijl de eigen d66-minister, Els Borst, juist de me ning is toegedaan dat die premie inkomens afhankelijk moet zijn.

De prominentste spreker op het d66-congres was Charles Kennedy, de leider van de Britse Liberal Democrats, door Boris Dittrich bestempeld als «onze zusterpartij». Kennedy liet echter weten dat het hem om het even was of hij nou bij de VVD of d66 moest opdraven. Beide partijen, aldus Kennedy, zijn hem «even lief». De Graaf had op datzelfde congres de handen meer dan vol aan zijn leden, die dreigden in te stemmen met een voorstel om de republiek te omarmen. Ternauwernood wist de d66-leider datgene af te wentelen wat hij diep in zijn hart het liefst zou willen en wat nu eindelijk eens als radicaal vernieuwend zou kunnen gelden. Het hele kleine beetje hoop voor de bange dagen die de komende anderhalf jaar ongetwijfeld gaan komen, is d66-europarlementariër Lousewies van der Laan. Zij had in het europarlement toch maar mooi de lange arm van het Vaticaan aan de kaak gesteld.