Buiten is het oorlog

Glenway Wescott

Appartement in Athene

Uit het Amerikaans (Appartment in Athens,1944) vertaald door Léon Stapper

Wereldbibliotheek, 255 blz., e 19,90

Meestal blijft wat zich tijdens oorlog en bezetting binnenskamers afspeelt buiten beeld. Deze roman, nota bene uit 1944, gaat bijna uitsluitend over binnenkamers: het appartement van een Grieks gezin in Athene. Een door de oorlog aan lager wal geraakte uitgever is met zijn vrouw en twee kinderen in het centrum kleiner gaan wonen. In 1942 wordt bij hen een Duitse kapitein ingekwartierd zodat voor het gezin slechts de keuken, de vestibule en een slaapkamer overblijven. Bovendien worden ze behandeld als personeel. Dan doet zich, wanneer de Duitser in ’43 na twee weken verlof terugkeert, een grote verandering in de arrogante man voor. Helianos, de huisvader – geleerde en onnozele hals – raakt zelfs in gesprek met de inmiddels tot majoor bevorderde Duitser, in wie hij de Duitsers in het algemeen zoekt. Bij zijn verlof vond de Duitser zijn huis verwoest door een luchtaanval, waarbij zijn vrouw omkwam, terwijl twee zoons gesneuveld waren. Vol medelijden geeft Helianos de schuld van alles aan de Führer en de Duce. Prompt laat de Duitser hem arresteren. Als hij enkele dagen later zelfmoord pleegt, blijkt hij alles zo gearrangeerd te hebben dat het gezin de schuld krijgt. Helianos wordt geëxecuteerd. Inmiddels is de voorheen ziekelijke en klagerige vrouw de hoofdpersoon geworden.

Dat het boek in die tijd zelf geschreven werd, maakt dat je het ook met andere ogen leest, bijvoorbeeld de theorie die Helianos in een afscheidsbrief aan zijn vrouw ontvouwt: de Duitsers zullen altijd terugkomen en nieuwe oorlogen beginnen.

Kamertoneel is het door de ellenlange gesprekken met of liever monologen van de Duitser, maar ook door de monologue intérieur van de vrouw, en uiteraard doordat de oorlog teruggebracht wordt tot achtergrond voor het drama van een gezin dat zich aan alles had willen onttrekken. De rol van de kinderen is een verhaal apart, wat al te letterlijk in het boek, zoals de hele compositie wat geforceerd aandoet.

Van Wescott (1901-1987) werd eerder de roman De slechtvalk in vertaling uitgegeven. In de jaren twintig leefde de Amerikaan in Parijs; uit deze roman valt niet direct op te maken dat zijn werk op gelijke hoogte staat met dat van kennissen als Hemingway. De gegevens zijn interessant maar een samenvatting kan verhelen dat het verhaal soms de indruk wekt van een invuloefening.