Burgemeesters aan de macht

Wereldheerschappij is niet iets dat bij de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb op de verlanglijst staat. De eerste gast die dit seizoen aanschoof bij vpro’s Zomergasten vond de op één na grootste stad van Nederland besturen al de mooiste baan denkbaar.

Medium commentaar 2031 2015 burgemeester

Toch hing het scenario boven het gesprek tussen Aboutaleb en presentator Wilfried de Jong: wat als burgemeesters de wereld zouden regeren?

Het was duidelijk dat Aboutaleb If Mayors Ruled the World van politieke wetenschapper Benjamin Barber op zijn nachtkastje heeft liggen. De toekomstvisie van Aboutaleb kwam regelrecht uit dit boek: een wereld waarin het zwaartepunt van de politiek niet bij natiestaten maar bij grote steden ligt. Aboutaleb droomde er hardop over, bediende zich van bijbehorende modetermen als ‘glocalisation’ en predikte een stedelijke economie waarin spullen uit de 3D-printer komen en afval tot op de laatste snipper wordt gerecycled. Landelijke politiek kon zich beter naar stedelijk beleid voegen in plaats van andersom, vond de Rotterdamse burgemeester.

En waarom ook niet? De stad is belangrijker dan ooit. In steden wordt het geld verdiend. Veel wereldsteden hebben het inwonersaantal van een middelgroot land. In Azië en Afrika worden gloednieuwe metropolen uit de grond gestampt. Halverwege deze eeuw woont naar verwachting tweederde van de wereldbevolking in een stad. En terwijl de Unie de Europese nationale politiek reduceert tot een overbodig toneelstukje groeit het belang van de stad als politiek niveau dat nog wél aansluit bij het dagelijks leven van mensen.

Aboutaleb heeft een visie op politiek in de 21ste eeuw. Kom daar maar eens om op het Binnenhof

Burgemeesters die zich niet laten inkaderen door de nationale politiek, het gebeurt in feite al. Exemplarisch in Barbers boek is de oud-burgemeester van New York Michael Bloomberg, die de New Yorkse politiedienst beschouwde als een stadsleger, een eigen ministerie van Buitenlandse Zaken had en er geen barst om gaf als Washington dat onhandig vond. Dit type burgemeester zit in een internationaal netwerk dat los van gekozen regeringen opereert. Aboutaleb behoort daar ook toe. Regelmatig verwees hij naar bezoeken aan collega-burgemeesters in China en de Golfstaten.

Het voordeel van burgemeesters is dat ze hun eigen koers kunnen varen. Je zag het dit jaar toen de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan een bed-bad-brood-regeling trof terwijl zijn eigen pvda en de vvd nog bezig waren hier een waterig compromis over uit te onderhandelen. In Zomergasten sprak Aboutaleb zich in glasheldere bewoordingen uit tegen het xenofobe onrust stoken van Geert Wilders. Ook vond hij dat Afrika herstelbetalingen verdiende. In de nationale arena worden uitgesproken standpunten vaak gesmoord door een muffe deken van partijpolitiek.

Als de huidige generatie stadsbestuurders de toon zet, wordt de politiek kortom een stuk levendiger. In plaats van de brave lintenknipper van weleer krijg je kleurrijke types als de Londense burgemeester Boris Johnson (veel sprankelender dan die saaie David Cameron). Ook Aboutaleb toonde zich een politicus naar wie je kunt luisteren zonder dat je hersenen zich samentrekken door de holle praat. Hij durfde te zwaaien met zijn culturele bagage, de koran incluis, en had een visie op politiek in de 21ste eeuw. Kom daar maar eens om op het Binnenhof.

Het stadsbestuur aan de macht. Het is een mooi toekomstbeeld. Al ontbreekt er in Nederland nog een belangrijke schakel in de burgemeestersketting, die ook door Aboutaleb werd ontweken: een einde aan de kroonbenoeming ten gunste van een gekozen burgemeesterschap.