H.J.A. Hofland

Bush als verzoener

Zou het degenen die ook maar een beetje op de hoogte zijn werkelijk verbaasd hebben dat kandidaat George W. Bush de ruïnes van de Twin Towers gebruikt heeft voor zijn campagne? Drieduizend zielen van levend begraven slachtoffers voor je kar spannen? Je moet wel brutaal zijn en een bord voor je kop hebben. Van ex-burgemeester Rudy Giuliani, held van de elfde september, valt het me tegen dat hij aan die streek zijn zegen heeft gegeven. Maar laten we het van de beste kant bekijken. Voor wie het nodig heeft, kan het een toelichting zijn op het gedachtegoed van de machtigste man ter wereld en zijn omgeving. We staan nog maar aan het begin. Vijftig Amerikaanse juristen vertrekken naar Irak om de Irakezen te helpen bij de berechting van Saddam Hoessein. Wanneer komt dat proces? Mij zou het niet verwonderen als Saddam in september, na het einde van de grote vakantie, voor de rechters zou staan, met televisie in de rechtszaal. Uitspraak in de laatste week voor de verkiezingen. Het doet denken (voor oudere lezers) aan de reclamecampagne voor Castella-scheerzeep. Eens was ik de Hitler van het Midden-Oosten. Nu help ik George W. bij zijn herverkiezing.

In dit scenario zou Saddam de enige niet zijn. U en ik kunnen er ook nog bij gaan horen. Vrijwel geruisloos werkt de Amerikaanse diplomatie aan een transatlantische verzoening. Kanselier Schröder, vorig jaar in Washington nog op de top drie van de zwarte lijst, hoort met zijn eigen instemming weer tot de vrienden. In Haïti hebben de Franse en Amerikaanse soldaten vriendschap gesloten. In juni komen er een paar grote internationale conferenties: van de G8, de Navo en de top van de Europese Unie en de Verenigde Staten. Daartoe worden nu de voorbereidingen getroffen. Zonder publicitair getetter is vorige week de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken, Marc Grossman, in Brussel op bezoek geweest. Hij kwam vertellen over zijn ervaringen op zijn reis langs een aantal hoofdsteden in het Midden-Oosten. Ook gaf hij nadere uitleg van de Amerikaanse bedoelingen.

Dat iemand van dit bewind zo bescheiden op bezoek komt, niet om te vertellen wat er moet gebeuren maar ter opheldering van eventuele bedoelingen, is op zichzelf al iets anders dan een unilateralistisch dictaat. Vér van het neoconservatieve grand design voor de hele regio legde Grossman uit dat ook Washington voorstander is van hervormingen die uit het land zelf komen. Javier Solana liet hem volgens de Brusselse correspondent van de Financial Times weten dat alles goed en wel was, maar dat volgens de EU de regeling van het Israëlisch-Palestijnse conflict de prioriteit verdient. «Pas daarna komt de rest aan de orde.» Daartoe zou Bush zijn politiek terzake niet meer door Sharon moeten laten dicteren. Wat het antwoord van Grossman was, vermeldt de geschiedenis niet.

De transatlantische verzoening gaat een rol spelen in de campagne. De gevolgen van de oorlog in Irak zijn door Bush c.s. ruim onderschat. De hoofdmacht van de Amerikanen had allang weer thuis moeten zijn. Maar als die vertrekt, breekt de burgeroorlog uit en daarmee zou dan de laatste rest van het fundament voor het grand design verdwenen zijn. Intussen stijgen voor Amerika de kosten van de bezetting, in levens en geld.

De halve chaos in Irak is het voldongen resultaat van de oorlog. Het is ook een Europees belang dat daar zo vlug mogelijk een einde aan komt. Europa is dus in toenemende mate geneigd deel te nemen aan het herstel. Daarvoor vraagt het de prijs die Solana heeft genoemd. Maar wanneer zal die betaald worden? Eerst zien, dan geloven. Gesteld dat tussen nu en eind oktober, ook dankzij de Europese hulp, Irak weer zichtbaar herstelt, wat zullen we dan van Bush te horen krijgen? Dit: «Het is aan mijn inzichten en de moed van Amerika te danken dat de Irakezen vrij zijn en de Europeanen weer op het rechte spoor van de trans atlantische solidariteit gebracht. Kies mij!» Dat gaat erin als manna. Dan zal het feit dat het begin van de oorlog op bedrog berust en dat Europa daarna in de wederopbouw is gechanteerd, geen rol meer spelen. Zo werkt het in de politiek. Bush, oorlogspresident én vredestichter én wederopbouwer. En zo hebben ook u en ik hem dan aan zijn herverkiezing geholpen.

In de International Herald Tribune van het afgelopen weekend beschrijft columnist William Pfaff, de liberale, altijd gematigde en gezworen tegenstander van Bush, wat het programma van John Kerry moet behelzen. Herstel van de bondgenootschappen en Amerikaans leiderschap binnen een collectief verband. Bush is er al mee bezig, hij is één en al oor, hij begrijpt het, zoals straks ook de Europese voorzitter J.P. Balkenende zal ervaren. Die Bush is heel anders dan we gedacht hadden! Of: helemaal veranderd! Dat, vrees ik, zal bij zijn volgende State of the Union een vergissing blijken te zijn. In één opzicht is deze president absoluut betrouwbaar: in zijn hardste conservatisme, zijn diepste overtuiging dat de shock and awe-therapie voor de hele wereld het beste is. Dat geldt niet alleen voor de buitenlandse politiek. Ook voor de rechtspleging, de economische politiek, tot en met de visie op wetenschap en milieu. Dit alles is bepaald door een godsdienstig gefundeerd neoconservatisme.

Zo worden we in Europa geconfronteerd met een dilemma. De Amerikaanse hypermacht onder Bush is niet «imperialistisch» in de oude zin van het woord. Het gaat verder. Deze regering probeert een zo groot mogelijk deel van de wereld met haar eigen ideologie te stempelen. Dat wil de wereld niet. Nog eens vier jaar Bush zou de conflicten, het anti-Amerikanisme, de splitsing in Amerika zelf doen toenemen. Daarom moeten we de Amerikanen nog even wat economische stagnatie toewensen. Want het blijft the economy, stupid! Het is hard, maar voor een goed doel.