Hoofdcommentaar: Kioto

Bush te dom voor Kioto

Is het protocol van Kioto nog relevant? Vier jaar nadat het werd opgesteld met de bedoeling de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan, doen de Verenigde Staten niet meer mee. Voor Japan is dat aanleiding tot een heroverweging, en Canada vindt het nog steeds zozo. Maar om het protocol tot beleid te verheffen moeten ten minste 55 landen het ondertekenen, en die landen moeten verantwoordelijk zijn voor zeker de helft van de kooldioxide-uitstoot, zoals gemeten in 1990. Zonder deelneming van voornoemd trio wordt dat streven niet of amper gehaald.

Is het een schande dat de VS niet meedoen? Het zou prettig zijn die vraag onomwonden met «ja» te kunnen beantwoorden want dat verschaft geruststellende duidelijkheid. Maar daarvoor is het probleem te ingewikkeld. Het zou een schande zijn als het beoogde beleid de beste oplossing was. Het is wel duidelijk dat de uitstoot van kooldioxide bijdraagt aan een temperatuurstijging, maar de mate waarin staat ter discussie. De gevolgen ook. Volgens sommige scenario’s zal een hogere temperatuur leiden tot rampzalige klimaatsveranderingen: meer zware stormen, overstromingen en droogte. Tevens zouden rijke landen te maken krijgen met malaria. Volgens andere, even wetenschappelijke voorspellingen is dat alles volstrekt onzeker.

Een pro-Kioto-organisatie als het VN-klimaatpanel IPCC heeft in de afgelopen tien jaar zijn «beste schatting» over de temperatuurstijging zowel naar boven als naar beneden bijgesteld. In zo'n situatie is het dom een beleid af te spreken dat wellicht miljarden en miljarden gaat kosten zonder dat het nut helder is. IPCC becijferde dat met uitvoering van het protocol de temperatuur in honderd jaar zal stijgen met 1,9 graden; zonder uitvoering wordt het 2,1 graden. Met andere woorden, schrijft Bjorn Lomborg van de universiteit van Aarhus in het binnenkort te verschijnen boek The Skeptical Environmentalist, de stijging die we zónder protocol in 2094 zouden bereiken, stellen we mét protocol zes jaar uit. Tel uit je winst.

Bush heeft voor een deel gelijk als hij zegt dat de wetenschappelijke opvattingen achter Kioto discutabel zijn, maar hij is de laatste die dat mag zeggen. Zijn regering heeft tot nu toe de indruk gewekt dat het welzijn van de buitenwereld haar een zorg zal zijn. Kioto werd nonchalant afgezegd, als was het een afspraak die bij toeval werd gevonden in de dozen van een vorige Witte Huis-bewoner. Uit niets bleek dat president Bush enige affiniteit had met het probleem of dat hij een rol van betekenis zag weggelegd voor het machtigste land ter wereld dat bovendien de meeste kooldioxide uitscheidt (op korte afstand gevolgd door Nederland wanneer berekend per hoofd van de bevolking, maar dit terzijde).

De VS tellen slechts vijf procent van de wereldbevolking, maar consumeren een derde van alle energie voor transport, en als het aan de regering ligt, blijft dat zo. Bij de presentatie begin mei van het nieuwe energiebeleid wekte vice-president Dick Cheney, net als Bush getrouwd met de olie-industrie, de indruk dat bezuinigen op energieverbruik een nutteloze bezigheid is. Hij sprak wel van een energie crisis maar dat was om de bevolking mee te krijgen in een beleid dat voorziet in de bouw van dertienhonderd nieuwe krachtcentrales in de komende twintig jaar, centrales waarvoor een flinke stijging in gas- en olieproductie vereist is om ze te voeren. Toevallig stond een paar dagen later in een rapport van verscheidene wetenschappelijke instellingen dat gematigde bezuiniging en invoering van nieuwe technologie de groei van de vraag naar elektriciteit met 20 tot 47 procent kan verminderen — het equivalent van 265 tot 610 krachtcentrales — maar dat rapport vonden de energievreters van weinig praktisch nut.

Het Kioto-optreden van Bush was ook dom omdat het Europa niet serieus leek te nemen, zodat de discussie nu meer over politiek dan over milieu lijkt te gaan, getuige ook een uitspraak van de Europese milieucommissaris Margot Wallstrom: «Het is belangrijk het publiek te laten zien dat we zelfs zonder de VS een overeenkomst kunnen bereiken.» Nee, mevrouw Wallstrom, het Europese ego is niet belangrijk. Belangrijk is het onder ogen zien van de haalbaarheid en de tekortkomingen van het protocol en het onderzoeken van alternatieven.

Volgens Bjorn Lomborg zou uitvoering van Kioto door de geïndustrialiseerde landen een triljoen dollar kosten. Voor een vijfde van dat bedrag kan wereldwijd schoon drinkwater en riolering worden ingevoerd, een actie waarmee miljoenen levens kunnen worden gered.

Volgens James Hansen van het Goddard-instituut voor ruimtestudies is het veel praktischer en effectiever niet reeds nu de kooldioxide aan te pakken maar eerst methaan en roetdeeltjes.

Met zo'n beleid zouden tot het jaar 2050 fossiele brandstoffen (veroorzakers van de kooldioxide) gebruikt kunnen blijven worden zonder verheviging van het broeikaseffect en zonder ontwrichting van economieën, en het zou tijd opleveren om alternatieve energiebronnen te ontwikkelen.