Caransa’s cineac

Caransa BV is de nieuwe eigenaar van de voormalige Handelsblad Cineac aan de Reguliersbreestraat in Amsterdam. Dit baken van het Nieuwe Bouwen viert deze zomer zijn zestigste verjaardag. Bij navraag naar de toekomst van Jan Duikers schepping bij de hoofdstedelijke monumentenbewakers bleken er plannen te liggen voor een restaurant. Eigenaar MGM Cinemas, die met de linkerhand een feestje organiseert voor de Cineac, bleek met de rechterhand het monument in de verkoop te hebben gegooid. Dat leidde tot enige kortsluiting in het zenuwcentrum van de bioscoopgigant en bij Bureau Amsterdam van het Stedelijk Museum, de initiatiefnemer van de verjaardagsmanifestatie. In het verkoopcontract staat namelijk een clausule die de nieuwe eigenaar verbiedt om de bioscoopfunctie te handhaven.

Dat Het Parool onlangs bot ving toen het van Monumentenzorg wilde weten wie nu die geheimzinnige koper was, is wellicht begrijpelijk: de verkoop was nog niet rond. Maar ook de eigen adviescommissies van Monumentenzorg werden in het ongewisse gelaten over de achtergrond van de schetsplannen voor de inbouw van een restaurant, die aan hen waren voorgelegd door de volstrekt onbekende BCU Mastin. ‘Eigenaar: MGM’ stond er op de vergaderstukken - zo werden de commissies in ieder geval niet gehinderd door negatieve connotaties rond de naam Caransa, nu het verdoemde 'Maupoleum’ aan de Jodenbreestraat eindelijk met de grond gelijk wordt gemaakt. Een interne notitie van MGM aan het personeel van de Riksbioscoop, de huidige bestemming van het pand, gaf vorige week uitsluitsel. Maup Caransa dus.
'Mastin? O, dat is een vriendje van me, die staat er verder buiten’, zegt ene heer Caransa, telg uit het roemruchte geslacht. 'We willen het ontzettend netjes doen met de Cineac. Ik ben bij de dienst Ruimtelijke Ordening geweest. Daar zeiden ze: “praat nou ook effe met Monumentenzorg”. Toen ben ik vertrouwelijk met de heer Rouwhorst om de tafel gaan zitten, want het was allemaal nog zo pril, die schetsjes. Wil ik iets heel moois doen voor de stad met dat pand, komen we als keurige mensen bij elkaar, worden we gelijk weer bestraft met negatieve geruchten.’
De adviserende Monumenten- en Schoonheidscommissie lieten in april hun grote zorg notuleren ten aanzien van een bestemmingswijziging, maar de plannen waren te vaag om tot een oordeel te komen. Toen Caransa het pand eind mei van MGM kocht, inclusief bestemmingsclausule, moet hem al te verstaan zijn gegeven dat een horecagelegenheid niet op principieel verzet zal stuiten. Caransa: 'Een verplichting tot bestemmingswijziging in het koopcontract? U zegt het. Maar met al die Megaplexen is een bioscoop ook helemaal niet interessant meer. Bovendien is er toch al niets meer van het interieur over. Ik heb hier een boekje over Duiker liggen, nou, er is al genoeg verdwenen van zijn Cineac. Dat doet pijn. Daarom ben ik me met het pand gaan bemoeien. Als de overheid het interieur in de lijn van Duiker wil herstellen? Dan houd ik mijn hand op! Wij gaan de buitenkant in ieder geval in de oorspronkelijke staat terugbrengen, er komt zelfs weer een lichtmast. Mevrouw, hebben wij het Rembrandtplein verpest? Nou dan.’
De heer T. Rouwhorst, plaatsvervangend hoofd van het Amsterdamse Bureau Monumentenzorg: 'De Cineac verkocht aan Caransa? Dat hoor ik dan van u.’ Maar Caransa is toch keurig met hem om de tafel gaan zitten, ruim voor de verkoop? En Rouwhorst wist toch van die clausule voordat er over de schetsplannen werd vergaderd? Daarover wil hij geen mededelingen doen. 'Wij hebben geen principieel probleem met bestemmingswijzigingen, daar gaan we ook niet over.’
Houdt de monumentale waarde van Duikers concept dan op bij de gevel? De volgens uitgekiende principes gebouwde aflopende zaal is bijvoorbeeld voor een disco al wat onhandig, laat staan dat de soep er prettig wordt opgediend. Het lijkt er nu op dat de verkoopvoorwaarden van MGM de toekomst van het gebouw bepalen.
Met een lantaarntje in een donkere bioscoopzaal verder gezocht naar het monumentenbeleid. De Cineac kon pas tien jaar geleden, vijftig jaar oud, op de rijksmonumentenlijst komen. 'Vergadering Rijksdienst voor de Monumentenzorg / Bureau Monumentenzorg Amsterdam’ stond bovenaan de agenda van 6 april. Dat is een loos briefhoofd, wellicht nog uit de tijd van voor de decentralisatie van het monumentenbeleid, want de Rijksdienst uit Zeist was hier niet aanwezig en was ook niet gekend in de op handen zijnde verkoop. Dr. Marieke Kuipers, de consulente voor jonge monumenten, en haar collegae zullen in de toekomst vast nog wel eens om een formeel advies worden gevraagd. Waarover dan nog? 'Nee, als Caransa er pimpelpaarse stoelen neer wil zetten, kunnen we hem ook niks maken.’
Waarom kijken we jaloers naar Den Haag, waar de Cineac op het Buitenhof - geeneens een Duiker - op dit moment wordt verbouwd, maar wel bioscoop blijft? Kunnen we niet tevreden zijn met een eigentijds restaurant in een Duikerachtig jasje op de plaats van een verloederde bioscoop? Architect Herman Hertzberger zal er ook niet gelukkig mee zijn. Naar aanleiding van de Openluchtschool, die wel geheel in de geest van Duiker is hersteld, zei hij in het blad Ons Amsterdam: 'Als er een architectuur is die niet tegen verandering kan, dan is het Duikers werk, waar alles op zijn juiste plaats zit, en niets te veel is.’
Hertzberger: 'Die monumentenlijst is een wassen neus. Maar wat voor invloed heb je? Moet je dan naar D'Ancona stappen, die met Europa bezig is? Nou vooruit, ik zal een kritisch verhaal houden op de Cineac-manifestatie. Maar dan bederf ik het feestje toch?’
De overdracht van de Cineac zal op 1 januari 1996 plaatsvinden.