Jonge garde zet oude onder druk

CDA bezorgd om eigen succes

AMSTERDAM – De oudere bestuurlijke garde van het CDA maakt zich zorgen over het electorale succes van de eigen partij. Gevreesd wordt dat partijleider Jan Peter Balkenende onder druk van de jongere christen-democraten, die de verkiezingsoverwinning van eergisteren willen opeisen, te snel de verantwoordelijkheid voor het premierschap van een centrumrechts kabinet met LPF en VVD op zich zal nemen.

Met name partijvoorzitter Bert de Vries beseft volgens een ingewijde dat een deel van de verkiezingswinst het resultaat is van de instabiliteit waarin Nederland sinds de moord op Fortuyn verkeert en dus zou kunnen uitdraaien op een Pyrrusoverwinning.

In tegenstelling tot de jongere CDA’ers, die de overwinning beschouwen als een zege voor hun generatie, vreest de oudere garde bovendien dat binnen de VVD een partijstrijd zal worden ontketend, zoals ook na de verkiezingsnederlaag in 1986. De liberalen van Nijpels waren toen coalitiepartner geweest in het eerste kabinet-Lubbers. Na een harde en vooral persoonlijke machtsstrijd binnen de VVD bleken de liberalen in het tweede kabinet een labiele partner. Een coalitie met het nog onbeschreven politieke blad LPF, die gisteren Mat Herben (defensievoorlichter op buitengewoon verlof) benoemde tot fractievoorzitter, en een VVD ‘in de kreukels’ is bij voorbaat instabiel. ‘Het is chaos met een ingebouwde tijdbom. Het CDA gedijt niet in chaos’, aldus een van hen.

‘Het is net alsof je opeens veel juwelen en cadeaus hebt gekregen. Dat is fantastisch, maar ook een zorg’, bevestigt ook ex-staatssecretaris De Graaff-Nauta. Zij was bewindsvrouwe in het tweede kabinet-Lubbers.

Ook buiten de partij leeft de angst dat Balkenende als rechtgeaard calvinist zelf premier denkt te moeten worden en daarmee op lange termijn politieke risico’s voor zichzelf en de partij loopt. Volgens bisschop Muskens van Breda is CDA-leider Balkenende ‘te jong’ om premier te worden. Hij zou er beter aan doen fractievoorzitter te blijven. Voorzitter Wijffels van de SER (‘een man uit ons bisdom’) is in zijn ogen een betere kandidaat.

Volgens Muskens mag het hoe dan ook geen uitgemaakte zaak zijn dat het CDA coalitiebesprekingen begint met de Lijst Pim Fortuyn. De morele opvattingen van de katholieke kerk staan diametraal tegenover die van Pim Fortuyn. De LPF moet zijn standpunten over vreemdelingen beleid en respect voor andere culturen bijstellen, aldus Muskens. De christelijke vakbeweging CNV sluit zich daarbij aan. ‘Een onthutsende uitslag. Deze ruk naar rechts zint mij niet’, aldus voorzitter Terpstra.

Omdat een coalitie met PvdA en GroenLinks geen optie is, kan het CDA niets anders doen dan onderhandelingen beginnen met LPF en VVD. De jongerenorganisatie CDJA pleit nu al hartstochtelijk voor een coalitie met de LPF: ‘Ik hoop dat de uitkomsten van die gesprekken vruchtbaar zijn’, aldus voorzitter Loek Schueler.

Balkenende heeft gisteren een eerste stap in die richting gezet. Maar hij voegde er nadrukkelijk aan toe dat de formatiebesprekingen pas succesvol kunnen worden afgerond als de LPF fundamentele concessies doet over de WAO en het vreemdelingenbeleid.

Alleen heimelijk wordt binnen de partijtop nog rekening gehouden met de mogelijkheid van een nationaal interim-kabinet. Maar dat kan alleen als de LPF zichzelf in hoog tempo en demonstratief opblaast.