Nederland bijna onbestuurbaar

CDA herovert macht

AMSTERDAM – Het CDA heeft de macht heroverd. In de electorale revolutie die de kiezers gisteren bij de Tweede-Kamerverkiezingen hebben ontketend, zijn de PvdA en VVD politiek onthoofd. Omdat zowel PvdA-lijsttrekker Ad Melkert als VVD’er Hans Dijkstal hun vertrek hebben aangekondigd, moeten beide partijen op zoek naar nieuwe leiders en zijn derhalve niet in staat snel en slagvaardig te opereren.

Volgens betrouwbare bronnen in de PvdA hebben de voorzitters van PvdA en VVD afgelopen zondag nog geprobeerd een gezamenlijk appèl op te stellen tegen het ‘klimaat’ waarin geweld tegen links werd vergoelijkt. Deze poging tot een gemeenschappelijke verklaring zou zijn mislukt, omdat de CDA-leider Jan Peter Balkenende aarzelde en niet bereid was snel te beslissen. De Lijst Pim Fortuyn (LPF) verklaarde zich ronduit tegen het initiatief van Koole (PvdA) en Eenhoorn (VVD).

Nu de (LPF) de tweede partij van Nederland is geworden en daarmee het historische record van DS’70 in 1971 in drievoud heeft overtroffen, hebben de christen-democraten nog maar twee opties: een populistisch centrum-rechtse coalitie met LPF en VVD of een nationaal kabinet. Bij het sluiten van deze krant was er geen reële parlementaire meerderheid voor een coalitie van CDA, PvdA en GroenLinks.

CDA-lijsttrekker Jan Peter Balkenende liet zich gisteravond nog niet in de kaarten kijken. Balkenende legde er permanent de nadruk op dat alles in de juiste volgorde moet verlopen: eerst programmatisch onderhandelen en dan pas de personele invulling van het kabinet. ‘Laten we zorgen dat Nederland snel een regering heeft’, aldus Balkenende. ‘Het CDA heeft een verantwoordelijkheid. Ik zal die niet graag ontlopen.’ Op de vraag of hij de nieuwe premier wordt, wenste hij zich echter niet expliciet uit te laten. De naam van Herman Wijffels, ex-topman van de Rabobank en voorzitter van de Sociaal Economische Raad (SER), circuleert als minister-president van een soort zakenkabinet.

Een nationaal kabinet is echter alleen denkbaar als de PvdA en de VVD, die gisteren vernietigend zijn verslagen, daartoe bereid zijn. De VVD hield gisteravond nog wel een slag om de arm. ‘Natuurlijk moeten we in de oppositie. Maar tegelijkertijd moeten we die verantwoordelijkheid willen nemen’, aldus Dijkstal. Minister De Grave liet zich in soortgelijke bewoordingen uit. Voormalig partijleider Bolkestein op zijn beurt voorspelde dat er over ene jaar nieuwe verkiezingen zouden komen.

De VVD’er ging er gisteravond van uit dat hij vandaag door de fractie tot aftreden zou worden bewogen. ‘Dat zit er wel in.’

De chaos bij de sociaal-democraten is echter dermate groot dat nu eerst een interne partijstrijd moet worden uitgevochten. Binnen de PvdA was de machtsstrijd nog voor de stembussen waren gesloten al in volle hevigheid losgebrand. Na het vertrek van lijsttrekker Melkert hebben zich drie kandidaten voor het leiderschap gemeld: de staatssecretarissen Dick Benschop en Wouter Bos en vice-fractievoorzitter Adri Duivensteijn. Bos heeft vooralsnog de beste kansen. Benschop, al ruim vijftien jaar vertrouweling van scheiden premier Kok, wenst namelijk geen genoegen meer te nemen met een tweede plaats. Voor hem is het alles of niets. Tegelijkertijd wordt hij echter geassocieerd met de oude generatie bestuurders die de PvdA naar de slechtste verkiezingsuitslag hebben geleid sinds de invoering van het algemeen kiesrecht. Duivensteijn wordt gesteund door de linkervleugel, die zich geconfronteerd weet met grootscheepse desertie richting SP en daarmee extra argumenten in handen heeft voor een strategische wending naar links. Maar hij heeft te veel vijanden gemaakt in het centrum van de partijorganisatie.

Hoewel de PvdA gisteravond de indruk wekte dat het zo geschokt is dat ze de rijen wil sluiten tegen de rechts én links populistische wind die door Nederland waait, zal de machtsstrijd zich niet beperken tot het fractievoorzitterschap. Gisteren zei de Amsterdamse PvdA-leider Rob Oudkerk in De Groene Amsterdammer dat een ‘hele’ generatie bestuurders in de partij moet worden vervangen.