De Groene Live #25: Zijn corona-complotten waanzin? Kijk woensdag om 20.30 naar de live uitzending. Meer informatie

CETA laat zien dat Europa vleugellam raakt

Stel dat in het Nederlandse parlement de Partij voor de Dieren, of naar keuze de beweging DENK, met haar twee zetels een wet tegenhoudt waar alle andere 148 Kamerleden voor zijn. Dat zou vreemd zijn en niet erg democratisch. Het adagium dat in een democratie rekening moet worden gehouden met minderheden betekent niet dat de minderheid dicteert.

Medium ceta

Toch is dit fictieve voorbeeld op Nederlandse schaal wat er nu in Europa gebeurt: het kleine Wallonië dreigt al enige tijd het handelsverdrag van de Europese Unie met Canada, ceta, tegen te houden, terwijl niet alleen de overige Belgische (deel)regeringen het verdrag willen ondertekenen, maar ook alle andere 27 lidstaten van de Unie. Toch staat Wallonië in haar recht. De Europese Commissie besloot zelf dat alle nationale én regionale parlementen het handelsverdrag moeten ratificeren. Volgens de regels van het ‘EU-spel’ is er dus niks aan de hand, toch blijft het vreemd. Al zullen tegenstanders van ceta dat vreemde in dit geval omarmen.

De socialisten in Wallonië op nationaal niveau waren eerst voorstanders van het handelsverdrag, maar zijn nu om politiek opportunistische redenen tegen. De regionale parlementariërs interesseerden zich er in al die jaren dat er werd onderhandeld over het verdrag nooit voor. Het maakt de opstelling van Wallonië er niet fraaier op. Maar de motieven van de Walen doen er in dit geval niet toe, net zo min als dit voorjaar bij het Nederlandse Oekraïne-referendum, hoe wrang dat ook is.

De gang van zaken rondom ceta is het zoveelste voorbeeld van het vleugellam raken van Europa. Zo is er de Brexit, na een referendum in Groot-Brittannië. En het Oekraïne-verdrag waaronder mogelijk de handtekening van lidstaat Nederland gaat ontbreken, eveneens als gevolg van een referendum.

Het inwilligen van de roep om meer democratie en directe betrokkenheid van burgers of parlementen in de afzonderlijke lidstaten maakt het besturen van de EU er niet makkelijker op. Met het gevaar, althans voor de voorstanders van de Unie, dat de klachten over Europa er alleen maar groter door worden en de roep om de Unie op te breken des te luider zal klinken. Ook hier zullen het de tegenstanders van de Unie zijn die er niet om zullen rouwen. Meer democratie zou er echter niet toe mogen leiden dat een minderheid de meerderheid in gijzeling neemt. Dat zouden de tegenstanders van meer Europa ook niet pikken als het hun overkwam.

Was de uitslag van het Nederlandse -Oekraïne-referendum dan niet dat de meerderheid tegen was? Jawel, maar de opkomst was zeer klein, waardoor een heel kleine minderheid van alle stemgerechtigden tegen het verdrag was. Hadden ze maar moeten gaan stemmen, die anderen? Door de ongelukkig gekozen opkomstdrempel van dertig procent, waaronder het referendum ongeldig zou zijn, bleven er mensen om strategische redenen weg. Bovendien was het ook na het behalen van die drempel een raadplegend referendum, waarvan de politiek de uitkomst dus naast zich neer had kunnen leggen. Burgers mogen daar rekening mee houden. Allemaal gebreken aan dit ‘democratisch’ middel.

Het zou goed zijn als Europa als geheel en iedere lidstaat afzonderlijk een beter doordacht democratisch gebouw krijgen. Dan nog zal opportunistische politiek en scepsis over de Europese Unie en internationale handelsverdragen blijven bestaan. Maar het kan de kans op gijzel-nemingen door minderheden verkleinen. Mocht de Unie instorten of handelsverdragen niet ondertekenen, dan toch graag omdat er een meerderheid is die daartoe besluit.