Amerika dreigt tegen zijn schuldenplafond te stoten en gaat daarmee langs de rand van de afgrond. Iedere twee jaar moet het Congres het wettelijke maximum aan de hoeveelheid schuld die het land mag dragen verhogen om lopende uitgaven en rente en aflossingen te kunnen betalen. Gebeurt dat niet, zo voorspellen economen, dan is een nationale en waarschijnlijk zelfs mondiale economische crisis het gevolg.

Als correspondent in Washington maakte ik de rituele dans meerdere keren mee. In 2018 viel de Amerikaanse overheid tijdelijk stil omdat Trump alleen voor hogere schulden wilde tekenen als er geld naar de aanleg van zijn gewenste grensmuur zou gaan. Uiteindelijk werd op het nippertje een deal gesloten tussen de partijen in het Congres en het Witte Huis en kon de catastrofe worden afgewend. In 2021 − Biden was inmiddels president − dreigden de Republikeinen in de Senaat geen akkoord te geven voor meer schuld. Uiteindelijk zetten ze toch hun handtekening omdat ze geen economische ineenstorting op hun geweten wilden hebben.

Of het nu weer goed afloopt is onzeker. Sinds de midtermverkiezingen van afgelopen november zit er een groep Republikeinen die best graag op rokende puinhopen lijkt te willen staan. Ze zijn uiterst conservatief, verkondigen dat de presidentsverkiezingen van 2020 ‘gestolen’ zijn en zijn vooral naar Washington gegaan om de macht van de federale overheid te beteugelen. Ze zijn Trump-adept, zo niet -epigoon. Ze eisen bezuinigingen die zo flink zijn dat het neerkomt op een de facto einde van het beetje verzorgingsstaat dat Amerika heeft. Hun gewenste korting van de defensiebudgetten zou de Amerikaanse steun aan Oekraïne in gevaar brengen (en dat is precies wat deze radicalen beogen).

Deze uiterst rechtse vleugel van de Republikeinse Partij voelt zich machtiger dan ooit. Hun stem was nodig om een voorzitter van het Huis van Afgevaardigden aan te wijzen. Kevin McCarthy, de Republikein die de voorzittershamer van Nancy Pelosi heeft overgenomen, ging diep door de knieën om de trumpisten te paaien. Op hun verzoek zijn de regels op Capitol Hill zo aangepast dat een enkel lid van het Huis een motie van afkeuring tegen de voorzitter kan indienen. Ook eisten − en kregen − verschillenden van hen een positie in de commissie die onderzoeken kan starten naar de president. Het eerste onderwerp dient zich aan: de geheime documenten die Biden op allerlei plekken heeft laten slingeren.

De uiterst rechtse Republikeinse vleugel voelt zich oppermachtig

Trump en zijn aanhang zouden verloren hebben tijdens de midtermverkiezingen, zo luidt het verhaal, maar via de achterdeur sleept de politieke stroming die vooral zand in de politieke machine wil strooien alsnog een overwinning binnen. Ze zijn met relatief weinig, maar zijn ook onmisbaar voor een Republikeinse meerderheid. En dus wordt er naar ze geluisterd. Daarmee zijn de Republikeinen nog meer een obstructiemacht geworden: ze zullen tijd en middelen van het Congres eisen om Biden op ieder detail tegen het licht te houden. Gebeurt er iets wat ze niet bevalt, dan kunnen ze de politiek lamleggen door het vertrek van de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden te eisen. Wat de rechtspopulisten in Amerika inmiddels doorhebben is dat het electoraat ontevreden moet blijven, anders komen ze niet opdagen voor hun partij. Daarom levert een stem van de economisch verdrukte kiezer op rechts nooit echt wat op en is de politiek frustreren met tegenstemmen en circus maken het voornaamste wat hun vertegenwoordigers doen. Zo wordt de basis gelegd voor de terugkeer van Trump.

Dit alles is meer dan een vignet voor de vastgelopen Amerikaanse democratie waar we in Europa ons hoofd over schudden. Een disfunctioneel Amerika is een onbetrouwbaar Amerika waar Europa geen bestendige afspraken mee kan maken.

Velen, onder wie de huidige Amerikaanse president, zien de grote strijd in de wereld als die tussen democratie en autocratie. In Bidens optiek kan de democratie alleen maar zegevieren als die levert voor de mensen. Iets scherper gesteld gaat de strijd tussen competentie en een overheid die een positieve rol van betekenis speelt in het leven van mensen en de krachten die profiteren van chaos en een democratie die niets vermag. En dat geldt momenteel niet alleen voor Amerika, maar voor elke westerse democratie.

Dit is de laatste column van Casper Thomas, vanaf volgende week zal Eva Hartog driewekelijks vanuit Moskou schrijven