Dvd

Chaos, vijandigheid en moord

Dvd: Grizzly Man
en Broken Flowers

Een verpletterend mooi filmcitaat komt in Grizzly Man als de verteller, die tevens de regisseur van de film is, bijna terloops opmerkt:

«I have seen this kind of madness on
a film set before.»
De regisseur,
Werner Herzog, heeft het over
het onderwerp van zijn film, namelijk de bizarre berenliefhebber Timothy Treadwell, die in 2002 in Alaska door een grizzlybeer werd opgegeten. De schoonheid van het citaat zit ’m in het feit dat de blonde Treadwell Herzog doet denken aan die andere blonde acteur die langzaam maar zeker krankzinnig werd tijdens het maken van films: Klaus Kinski, Herzogs onsterfelijke leading man, die begin jaren negentig aan een hartaanval overleed. Kinski en Herzog maakten vijf films samen, onder meer de meesterwerken Aguirre: Der Zorn Gottes (1972) en Fitzcarraldo (1982). Tijdens het draaien maakten ze elkaar gek, dreigden ze elkaar te vermoorden. Over Kinski zei Jean Cocteau: «Je gezicht is dat van een kind, maar je gezichtsuitdrukking is hard. Zo verandert je gezicht van het ene op het andere moment. Ik heb nog nooit zo’n gezicht gezien.»

Ook Treadwell heeft een onvergetelijk gezicht: haar als prins Valiant, maar dan hagelwit, en ogen altijd verscholen achter een zonnebril. En net als dat van Kinski kan ook Treadwells humeur zo omslaan. Het ene moment koert Treadwell nichterig tegenover zijn beren: «Ik houd zoveel van jullie!» En dan weer tiert hij minutenlang tegenover de camera over de schijnheiligheid van het establishment, in Treadwells geval be
lichaamd door bureaucratische natuurbeschermers. Als je Treadwell zo tekeer ziet gaan, daar in de wildernis, is het alsof Klaus Kinski herleeft. En dat voelde Werner Herzog ook aan tijdens het draaien en daarom zegt hij in de film dat hij dit soort waanzin «eerder heeft gezien».

Grizzly Man is een onvergetelijk werk van een van de grootste regisseurs aller tijden. Werner Herzog benadert de obsessie van Treadwell met een mix van bewondering en afschuw. Het drama van de man die graag een dier wilde zijn, die wars was van de beschaving, plaatst Herzog tegenover zijn eigen theorie over het leven van de grizzly man en over het leven in het algemeen. En dat luidt: «Ik geloof dat de grootste gemene deler in het universum niet harmonie is, maar chaos, vijandigheid en moord.»

Wordt Grizzly Man gedreven door actie en beweging, Broken Flowers, de nieuwste film van Jim Jarmusch, is een en al inertie, reflectie en stilte. Bill Murray speelt de rol van Don, een vrijgezel die op een dag een brief van een oude vlam krijgt waarin staat dat hij een tienerzoon heeft. Don onderneemt een reis, op zoek naar de briefschrijver. Wat volgt is typisch Jarmusch: net als in Ghost Dog (1999) zien we de hoofdpersoon rijdend in een auto op schijnbaar oneindige wegen, begeleid door momenten van stilte en slierten melancholieke muziek. De ironie is dat het personage nooit datgene vindt waarnaar het op zoek is. De angst is existentieel: het leven bestaat slechts uit het hier en nu, want het verleden is voor altijd voorbij en de toekomst laat eeuwig op zich wachten.

Treadwell (en de geest van Kinski) in Grizzly Man en Don in Broken Flowers vormen prachtige tegenstellingen. Wie de films op dvd ziet, voelt aan dat ze alledrie extreme personages zijn voor wie het bestaan een intense, onuitstaanbare ervaring is. En deze levens blijven niet fictief. Ze strekken tot voorbij de grenzen van het fictieve, zodat ze herkenbaar worden, in alles het bewijs van het gelijk van Herzog: het leven is «chaos, vijandigheid en moord».

Grizzly Man en Broken Flowers verschijnen in juni op dvd