Groot-Brittannië barstte in lachen uit toen Boris Johnson twee jaar geleden, tijdens de campagne voor het leiderschap van de Conservatieve Partij, antwoord gaf op de vraag hoe hij zich ontspant. ‘Ik hou van schilderen’, zei de latere premier, om vervolgens op een dromerige, wat kinderlijke wijze uit te leggen dat hij bussen schildert die hij heeft gemaakt van oude wijndozen. ‘Ik schilder passagiers die zich vermaken in een prachtige bus, milieuvriendelijk, het soort bus dat we hebben laten rijden in de straten van Londen. Eentje die minder koolstofdioxide en stikstofmonoxide uitstoot.’

Voor één persoon zal dit curieuze antwoord een bijzondere betekenis hebben gehad, mogelijk een traan over de wangen hebben doen rollen: Charlotte Johnson Wahl, de onlangs overleden moeder van de Britse premier. Ze zal hebben gedacht aan hoe de twee jaar oude Boris, Alexander voor zijn naasten, met olieverf rode bussen schilderde. Zelf ging ze indertijd naar kunstcursussen, het begin van een verdienstelijke carrière als fauvistische schilder. In 2015 werd ze vereerd met een overzichtstentoonstelling in de Mall Galleries,vlak bij 10 Downing Street.

Bovenal stond ze aan het hoofd van een familie die een dynastie aan het worden is: de Johnsons, op de Windsors na de bekendste familie van het Verenigd Koninkrijk. Haar eerste man Stanley heeft faam gemaakt als oud-eurocraat, natuurbeschermer, schrijver en deelnemer aan de realityshow I’m a celebrity… Get me out of here! Hun dochter Rachel bracht het tot hoofdredacteur van het magazine The Lady, zoon Jo werd staatssecretaris van Hoger Onderwijs (onder zijn oudere broer) en Leo, een ecoloog, bekleedt een topfunctie bij PricewaterhouseCoopers.

De oogappel van Charlotte was haar Boris, die ze altijd bleef beschermen. In interviews noemde ze haar zoon, die het imago had gekregen van een meedogenloze opportunist, ‘zachtaardig’. Andersom was ze het anker in het leven van haar ambitieuze zoon. Bij zijn eerste congrestoespraak als premier vertelde Johnson zijn partijgenoten dat zijn moeder hem had geleerd te geloven ‘in het gelijke belang, de gelijke waardigheid, de gelijke waarde van elk menselijk wezen op de planeet’. Na haar dood loofde hij haar als ‘de opperste autoriteit’ binnen de familie.

De bijzondere band tussen de twee gaat terug naar de kinderjaren, toen Charlotte verantwoordelijk was voor de opvoeding van Boris. Vader Stanley was vaak maanden van huis. Zij wekte zijn interesse in de klassieken door hem als driejarige Opkomst en ondergang van het keizerrijk Trigië te geven, een sciencefictionstrip die was gebaseerd op de Griekse Oudheid. Wonend in een afgelegen en bouwvallige boerderij leerde ze Boris wiskunde, Engels en geschiedenis. De leefomstandigheden waren zo slecht dat Boris een oorontsteking kreeg die hem deels doof maakte.

Van haar leerde Boris ‘de gelijke waarde van elk menselijk wezen’

De band tussen moeder en zoon werd versterkt door traumatische gebeurtenissen. Als kind zag Boris dat zijn moeder werd geslagen door haar echtgenoot. Jaren later zou ze worden opgenomen in een psychiatrische inrichting. De tijd daar bracht ze schilderend door. Op een schilderij, genaamd It has not worked, is te zien hoe ze haar handen hulpeloos uitstrekt wanneer Boris en Rachel de kliniek na een bezoek weer verlaten. Hoezeer ze van Boris hield bleek bij het EU-referendum toen ze Leave stemde, uit solidariteit met haar oudste zoon die op Brexit-gebied een zwart schaap binnen de familie was.

Charlotte Maria Offlow Fawcett werd in 1942 in Oxford geboren, als telg van een progressieve, katholieke familie die een vooraanstaande positie in de Britse samenleving bekleedde. Haar vader James vocht als marinier mee in de Tweede Wereldoorlog en zou later voorzitter van de Europese Mensenrechtencommissie worden. Hij leerde zijn kleinzoon alles over de Griekse en Romeinse beschaving. Waar andere kinderen voetballers en rocksterren aanbeden, raakte Boris betoverd door Pericles en Prometheus.

Zelf had Charlotte Engels gestudeerd aan Lady Margaret Hall, in Oxford. Daar ging ze een relatie aan met medestudent Stanley, die haar charmeerde met een geestig gedicht. De twee woonden enkele jaren in New York, waar Boris werd geboren. Zijn naam is een verwijzing naar Boris Litwin, de vader van een vriend die ze in Mexico hadden ontmoet. Deze kennis schrok toen hij hoorde dat Stanley en de zwangere Charlotte met een Greyhound-bus terug naar New York wilden reizen. Hij kocht daarom vliegtickets voor de twee onbemiddelde Britse bezoekers.

Na de onvermijdelijke scheiding van Stanley, in 1979, trok Charlotte zich terug in een flat in Notting Hill, waar ze leefde van de verkoop van haar schilderijen en de verhuur van een extra kamer. Ze hertrouwde met de Amerikaanse historicus Nicholas Wahl, met wie ze in New York ging wonen. Daar schilderde ze de skyline in de stijl der vorticisten. In 1996 stierf Wahl relatief jong aan kanker. De derde naam van Boris’ jongste zoon, Wilfred Lawrie Nicholas Johnson, is niet alleen een verwijzing naar de twee artsen die het leven redden van de door corona gevelde premier, maar ook naar zijn stiefvader.

Schilderen was een fysiek gevecht voor Charlotte, die op haar veertigste te horen kreeg dat ze parkinson had. Ook kampte ze nog steeds met depressiviteit, iets waar Boris ook onder lijdt. Met trots heeft ze de klim van Boris, die haar als zesjarige had laten weten ‘Wereldkoning’ te willen worden, naar de politieke top aanschouwd. Waar de premier zijn competitieve drang, liefde voor publiciteit en onverbeterlijke rokkenjacht van zijn vader heeft geërfd, komen zijn empathie en oprechte vriendelijkheid van zijn artistieke moeder. Alsmede zijn liefde voor schilderen.