Charlton heston

LEEFT DIE MAN nog? Ja, hij leeft nog. En hij gaat in de Astor Ballroom van het Marriott hotel aan Times Square voor een ‘onvergetelijke avond’ zorgen. De organisatie beloofde ‘een grandioze once-in-a-lifetime gelegenheid om een van de grootste talenten te ontmoeten die ooit het witte doek hebben gesierd’. Aanleiding is de verschijning van Charlton Heston Presents the Bible, een rijk geïllustreerde uitgave voor op de salontafel, waarin de auteur ons meeneemt naar illustere locaties in het Heilige Land en omgeving.

De ster wordt op het podium geïnterviewd door een lokale B-beroemdheid die al meteen de mist in gaat.
‘Ik tel maar liefst 62 films waarin u…’
'O ja? Ik kom zeker op zeventig.’ Applaus.
Na anekdotes over een filmcarrière van meer dan vijftig jaar met hoogtepunten als Ben Hur, The Ten Commandments en Planet of the Apes, komt de bijbel ter sprake. Zijn belangstelling voor het boek begon in 1955 toen hij zich moest voorbereiden op de rol van Mozes. Heston stortte zich op een kloeke stapel boeken over het onderwerp, waaronder een werkje van Sigmund Freud over Mozes en monotheïsme. 'Ik heb een stuk of twaalf historische figuren gespeeld en altijd moet je je huiswerk doen. Je moet weten hoe ze waren. In de film gebruikten we vrij weinig van de eerste vijf bijbelboeken, maar toen de film klaar was, besefte ik dat die schitterende verhalen bevatten voor een acteur om te vertellen. De schepping, de dood van Mozes, het verhaal van Noach. Ik nam er verscheidene op, die op lp zijn verschenen.’ Applaus.
Eind jaren tachtig bedachten Heston en zijn regisserende zoon dat ze voor televisie een bijbelserie konden maken. Pa dacht aan een simpele opname in een bibliotheek, maar zijn zoon vond dat een belachelijk idee. 'Ik moest naar het Heilige Land, en ik moest commentaar inspreken over de plekken die we bezochten.’ Het werd docudrama, waarin Heston de rollen van Johannes de Doper en van God declameerde, plus vrouwen als de maagd Maria en Eva. En de slang. 'De rol van de slang is prachtig.’ De serie was de bron voor het omvangrijke boek. 'Ik ben er bijzonder trots op.’ Applaus.
FILMEN OP EEN historische locatie helpt een acteur zijn rol vinden, zegt Charlton Heston (74). 'De eerste scène die DeMille voor Mozes wilde draaien was die waarbij Mozes blootsvoets de berg Sinaï afdaalt. Hij vond dat kennelijk voor mij een goede plek om te beginnen. Ik zal niet beweren dat ik daar God vond, maar ik vond er wel Mozes.’ Applaus.
De bijbel is van ongekend belang, vindt Heston. 'Het is de heilige schrift voor drie wereldreligies. Begrijp me goed, ik heb geen religieuze diploma’s. Ik ben geen dominee of rabbijn. Ik ben een performer. En de bijbel bevat de beste verhalen die ooit zijn verteld. In kerken en synagogen krijg je ze niet in detail te horen. De voorganger leest een paar verzen en gebruikt die als basis voor zijn eigen verhaal. Ik kan dat niet. Ik kan de bestaande verhalen vertellen.’ Applaus.
Terwijl hij wel degelijk een voorganger is. In de jaren zestig liep hij voorop bij demonstraties voor gelijke burgerrechten ('Al in 1961, lang voordat het in de mode was’). Na zijn overstap naar het Republikeinse kamp ging hij tekeer tegen een beperking van het aantal kernwapens. Hij deed aan fondswerving voor de bestrijding van borstkanker. Hij riep een fonds in het leven dat rechtse politici moest steunen bij verkiezingen. Tijdens de campagnes van vorig jaar reisde hij 21 staten af ten faveure van 54 kandidaten, op een na allemaal Republikeins. Eerder dit jaar werd hij de tweede man van de invloedrijke National Rifle Association (NFA), die duizenden leden was kwijtgeraakt door (veronderstelde) banden met ultra-rechtse groepjes. De waardering van Timothy McVeigh, veroordeeld voor de bomaanslag in Oklahoma, voor de NFA had ook niet geholpen. Heston is een groot liefhebber van vuurwapens. Niet alleen bezit hij een omvangrijke collectie met enkele zeldzame exemplaren, ook acht hij ze onmisbaar voor een gezonde samenleving. 'Het recht een wapen te dragen is het enige recht dat andere rechten in staat stelt te bestaan.’
Een paar jaar geleden bond Heston de strijd aan met de rapper Ice-T wegens diens nummer Cop Killer, waarin het ten van politieagenten werd gepropageerd. Time Warner was verantwoordelijk voor de release. Heston bezat een paar aandelen van de firma en besloot op een aandeelhoudersvergadering in Beverly Hills tot actie over te gaan. Het keurige gezelschap verschoot van kleur toen Heston met zijn sonore stem de voze teksten voorlas. 'Het deed me veel genoegen om die mensen het schaamrood op de kaken te bezorgen. De meesten hadden nog nooit zulke taal gehoord.’ Niet lang daarna kon Ice-T op zoek naar een andere platenmaatschappij.
HESTON STAAT bekend als de Henriëtte Boaz, Badhoevedorp van Californië. In de Los Angeles Times zijn regelmatig brieven van hem te vinden, waarin hij reageert op misstanden. Vermakelijk was zijn ruzie met Gore Vidal. Die had, zei hij in een documentaire over film en homoseksualiteit, in 1958 een bijzonder aandeel gehad in het scenario van Ben Hur. De regisseur en Vidal vonden het verhaal te suf. Daarom bedacht de laatste een scène waarin werd gesuggereerd dat het joodse personage dat door Heston werd gespeeld in zijn jeugd een homoseksuele verhouding had gehad met zijn Romeinse tegenspeler. Men vond het beter om dat plan voor Charlton Heston te verzwijgen. De acteur schreef vervolgens in een boze brief dat Vidals suggesties niet in de film terecht waren gekomen, dat Vidal geen scenarioschrijver was en dat de homo-suggestie hem 'mateloos irriteerde’. Gore Vidal reageerde geamuseerd, beschreef de gang van zaken in Rome nog eens, en zei dat Heston destijds de derde keus was geweest voor de rol: Paul Newman en Rock Hudson waren bezet. Heston 'was net klaar met een western waarin hij een overtuigende schurk had gespeeld - van geweren krijgt hij altijd blosjes op zijn wangen’.
Charlton Heston bemoeide zich in de brievenrubriek ook met de lokale droogte. Nadat een columnist had geopperd dat mannen een bijdrage aan de waterbesparing konden leveren door voortaan hun blaas in de tuin te legen, volgde een instemmend schrijven van Heston. Hij praktiseerde dat al als hij ging wandelen met de hond.
DESTIJDS HAD HIJ zich verzet tegen negatieve discriminatie, twee jaar geleden moest de positieve discriminatie eraan geloven. Heston veroorzaakte verontwaardiging door in een interview op te merken dat de zwarten niet moesten zeuren. 'Als je de een voortrekt, benadeel je een ander. Toen de Ieren en de Italianen hier destijds aankwamen, werden ze geconfronteerd met bordjes dat sollicitanten ongewenst waren. De joden hebben het ook meegemaakt. Zij hebben een eeuwenlange discriminatie moeten verdragen die harder was dan alles wat de zwarten hebben meegemaakt. Maar ze kwamen, leerden de taal en werkten hard om hun kinderen een opleiding te kunnen geven. Ik heb nooit begrepen waarom dat nu anders is.’
Heston verzette zich tevens tegen 'de egalitaire wereldvisie die nu politiek correct heet te zijn’. Want er is verschil. 'Ik heb diverse grote mannen gespeeld en ik kan u verzekeren dat ze beter waren dan wij en van groter belang voor de mensheid, omdat zij dingen konden die de meesten niet kunnen.’
DEZER DAGEN TREKT de verteller door de Verenigde Staten om zijn boek aan de man te brengen. De verhalen waren al verkrijgbaar op video en cd-rom, maar nu is er dan de gedrukte versie, waarin de taal meer tot haar recht komt. Heston is verliefd op die taal, laat hij zijn gehoor in de Astor Ballroom aan Times Square weten. 'De King James-bijbel en de stukken van Shakespeare zijn het beste wat ooit in het Engels is geschreven. Tezamen hebben ze die taal verspreid over de wereld. Als het Engels in de volgende eeuw de lingua franca is, zoals ooit het Latijn, dan is dat te danken aan die bijbel en Shakespeare.’ Applaus.
Al na een half uur is de onvergetelijke ontmoeting ten einde. De boodschapper gaat over tot het signeren van boeken. Menigeen had meer verwacht. Bij de organisator ontstaat een klein oploopje, gelijk het morrend volk zich in de woestijn om Jozua verdrong. 'Dit is zoals de heer Heston het wilde’, zegt de organisator beteuterd. 'En de heer Heston laat zich moeilijk op andere gedachten brengen.’