© ANP / Roos Koole Fotografie

Jonge, voornamelijk hoogopgeleide vrouwen worden om de oren geslagen met schrijnende statistieken over ongewenste kinderloosheid. Een aanzienlijk deel hiervan komt voort uit het overschatten van vruchtbaarheid en/of het simpelweg te lang wachten met het krijgen van kinderen. Er heerst een continue onderliggende dreiging – later kan opeens té laat zijn. Een geschikte partner, stabiele woon- en financiële situatie en het gevoel eraan toe te zijn, zijn allemaal gunstige factoren; daarbovenop geldt in veel carrières een nu-of-nooit-aanpak als enige route. Het krijgen van kinderen, indien gewenst, moet óf tegelijk gebeuren met volwassen worden en een leven opbouwen óf een optie blijven tot een moment waarop het beter uitkomt.

Naast hun eigen wensen wordt er ook maatschappelijke druk op vrouwen (of, om het preciezer te verwoorden: personen met eierstokken) uitgeoefend. Een vrouw zonder kinderen wordt vaak niet als ‘echte’, volwaardige vrouw gezien, tegelijkertijd krijgt een stay-at-home- of part-time-werkende moeder steevast de vraag of ze niet zelfstandiger had willen zijn of meer uit haar carrière had willen halen. Werknemers van Apple, Google en Facebook worden door middel van ‘bedrijfsvergoeding’ (normale prijs: ongeveer tienduizend dollar) aangemoedigd tot het laten invriezen van hun eitjes, voor later gebruik. Dit is kenmerkend voor een beweging waarin het oprekken van biologische grenzen, en daarmee het langer behouden van fulltime productiviteit de voorkeur heeft boven het creëren van omstandigheden waarin vrouwen zich vrij voelen om kinderen te krijgen binnen de normale limieten van hun eierstokken. De noodzaak om de toekomst op een redelijke manier te kunnen plannen maakt de vraag naar gepersonaliseerde voorspellingen, kansen en uiterste houdbaarheidsdata groter dan ooit.

Er is een groeiend aantal bedrijven dat thuistests aanbiedt die de zogeheten ‘ovariële reserve’ zouden kunnen bepalen. Wanneer je weet hoe groot jouw voorraad eitjes is, zou geschat kunnen worden wanneer die eitjes op zullen zijn en je in de overgang komt. Het bepalen van de hoeveelheid Anti-Müller-Hormoon (AMH) in iemands bloed is een relatief eenvoudige methode om een indicatie te geven van deze voorraad. Deze test is in Nederland onderdeel van een reeks onderzoeken die beschikbaar zijn bij een huisarts of fertiliteitsarts, voor koppels die al een jaar zonder succes zwanger proberen te worden.

Maar in veel landen, waaronder ook Nederland, zijn AMH-tests ook gemakkelijk zelf aan te schaffen; op platformen die allerhande bloedonderzoeken aanbieden, bij privéklinieken wier primaire service het invriezen van eicellen betreft en bij bedrijven die zich specifiek richten op het voorzien in persoonlijke vruchtbaarheidsdata. Modern Fertility uit de Verenigde Staten is waarschijnlijk het bekendste voorbeeld. Na een vingerprik en het opvangen van enkele druppels bloed stuur je ze op naar een laboratorium, waar de hoeveelheid AMH in jouw bloed wordt bepaald.

Grip Fertility is tot nu toe de enige Nederlandse partij die met een uitgebreide service vrouwen meer inzicht in hun vruchtbaarheid belooft. Door een aantal bloedwaardes te bepalen (à 129 of 159 euro) worden de meest voorkomende oorzaken van verminderde vruchtbaarheid onderzocht, en toegelicht in een persoonlijk rapport. De overgang wordt door velen als de grootste dreiging ervaren, wat AMH (waarvan de waardes op een eventuele vroege overgang zouden kunnen duiden) het paradepaardje van de Grip-test maakt.

Het past allemaal perfect binnen de trend waarin met moderne technologie en flashy infographics wordt ingespeeld op de medisch-maatschappelijke problemen die vrouwen kunnen ervaren. Frisse, Amerikaans aandoende ondernemingen die met een commercieel doeleinde meeliften op de status die het heeft om je lichaam met behulp van het verzamelen van gegevens zo goed mogelijk te begrijpen en managen. De online presence van Grip voelt als een collectieve ‘you go girl!’ met een prachtige, kleurrijke website vol getuigenissen van stralende vrouwen, influencers die de test aanprijzen en een Instagram-account waarop persoonlijke verhalen, testpakket-giveaways en vrouw-gerichte memes worden gedeeld (‘Get in loser. We’re going to track our cycles’). Dit type onderneming lijkt op het eerste gezicht geen bedrijf maar een gemeenschap, waar anderen niet alleen met dezelfde onzekerheden zitten als jij maar er zelfs een oplossing voor hebben. Betrouwbaar, toegankelijk, gezellig. Zoals Grip op Instagram schrijft: ‘Wij zijn net als jij. Wij wilden meer controle over onze vruchtbaarheid – met data.’

Bij het aanprijzen van AMH-tests en het recenseren van de partijen die ze aanbieden wordt veel gesproken over het recht op inzicht in je eigen lichaam, taking charge of your fertility en empowerment, oftewel: het is een vorm van emancipatie. Op papier lijkt een AMH-thuistest een perfect hulpmiddel om betere keuzes te kunnen maken, maar er zitten nogal wat haken en ogen aan.

‘Waarom the fuck moet ik eerst een jaar proberen zwanger te worden voordat ik inzicht mag in míjn eigen lichaam’, vraagt Lize Korpershoek, influencer en een van de vaste gezichten van Grip Fertility in een video die voorbijkomt als aanbevolen reclame op Facebook. Om die vraag te beantwoorden moet je eerst begrijpen wat een AMH-test je wel en niet kan vertellen. Dat is niet eenvoudig te achterhalen, omdat veel bedrijven kiezen voor een vereenvoudigde versie van de wetenschappelijke achtergrond van de test. In het geval van Grip komt dit met de waarschuwing: ‘Een absolute voorspeller van je vruchtbaarheid bestaat niet.’ Wat het dan precies is dat de test niet absoluut maar wel nuttig maakt, is de moeite waard om in groter detail te bekijken.

De beperkte voorraad eitjes van een vrouw bevindt zich in haar eierstokken. Het Anti-Müller-Hormoon wordt geproduceerd door de zakjes of ‘follikels’ waarin eicellen zitten, en geeft zo een indicatie van de hoeveelheid eitjes. Vooral een lage hoeveelheid van dit hormoon in vergelijking met vrouwen van dezelfde leeftijd is zorgwekkend: dit zou namelijk een kleine voorraad aangeven, en daarmee ook een hoger risico op een vroege overgang. Wetenschappelijk onderzoek laat echter zien dat AMH niet betrouwbaar genoeg is om met zekerheid de ovariële reserve en daarmee de overgang te voorspellen.

In het onderzoek waarmee Grip op hun website de test onderbouwt is te lezen dat de hoeveelheid AMH in het bloed de best beschikbare marker van de ovariële reserve is die er bestaat.1 Wel plaatsen deze onderzoekers forse kanttekeningen bij hun uitkomst. Zo wordt er in het onderzoek bijvoorbeeld een leeftijd voorspeld waarop iemand de menopauze zal bereiken, maar is de ‘range’ waarin de voorspelling valt heel groot. Dat betekent dat iemands menopauzeleeftijd zou kunnen worden voorspeld op 47 jaar, met een zogenoemde betrouwbaarheidsinterval die van 41 tot 52 loopt. In de overgang zijn op je 41e (vroeg) of 52e (gemiddeld) is voor een gebruikster een enorm verschil, en volgens de test kan het beide kanten op. Daarbij komt: wanneer je door de overgang heen bent zijn al je eitjes op en ben je helemaal niet meer vruchtbaar, maar ook in de jaren daarvoor wordt het steeds moeilijker om zwanger te raken. Dit proces heeft geen constante snelheid en verloopt bovendien voor iedereen anders. Wat heb je aan de data die de test oplevert wanneer je die ene meting niet kunt extrapoleren naar de toekomst – dat waarover nu keuzes moeten worden gemaakt? Ook bleek de test extreme gevallen (een heel vroege of juist hele late menopauze) niet goed te kunnen voorspellen. Terwijl potentiële klanten naar alle waarschijnlijkheid graag een test willen doen júist om een eventueel vervroegde overgang op te sporen.

Een ander onderzoek waar Grip aan refereert om de AMH-test te ondersteunen onderzocht alleen vrouwen die achteraf gezien minder dan elf jaar van hun overgang verwijderd bleken.2 Op basis van deze gegevens kun je over voorspellingen bij vrouwen jonger dan 40, de voornaamste doelgroep van ovariële reservetests, dus geen gegronde uitspraken doen. Een samenvattende boodschap – die wordt ondersteund door een groot en recent wetenschappelijk overzichtsartikel3 – is: het is duidelijk dat deze ‘marker’ nog veel verbetering behoeft voordat deze ingezet zou mogen worden voor het individueel en on demand voorspellen van menopauze. In Nederland is daarom destijds besloten om deze test niet zomaar aan te bieden: iemand is niet geholpen met een resultaat waaraan geen waarde gehecht kan worden.

In specifieke omstandigheden weegt het probleem dat speelt echter op tegen de gebreken van een AMH-test. Wanneer een vrouw minstens twaalf maanden lang probeert zwanger te worden zonder resultaat – in Nederland is dit de grens voor ‘verminderde vruchtbaarheid’ – kan dit een uiting zijn van een onderliggende oorzaak. De kwaliteit van de testmethode blijft voor iedereen even (on)betrouwbaar, maar: in een groter geheel waarin een klacht (‘het zwanger worden lukt niet’) de leidende factor is, kan AMH relevant en helpend zijn in het oplossen van dat vraagstuk. Het is dan voor een arts geoorloofd om de test als puzzelstukje in een diagnostiektraject in te zetten.4 Daarom dus, Lize!

Commerciële partijen scheren iedereen over één kam, en bieden de AMH-test die als acceptabel verklaard is bij verminderd vruchtbare vrouwen ook aan aan diegenen die geen idee hebben of het zwanger worden moeilijk of makkelijk zal gaan – een situatie waarvoor de test niet valide is. Het gebruik van AMH-bloedtests door jonge vrouwen die nog niet bezig zijn met proberen zwanger te worden, wordt dan ook verre van unaniem gesteund door artsen en onderzoekers.

Anne Marie Droste, een van de oprichtsters van Grip Fertility, vertelt tijdens een telefoongesprek dat jonge vrouwen door middel van de Grip-test ‘proactief in plaats van reactief’ met hun vruchtbaarheid kunnen omgaan. ‘Ik denk dat iemand met méér informatie altijd betere keuzes kan maken.’ Dat is een logische gedachte, maar wel een die ervan uitgaat dat de informatie die de AMH-test geeft altijd betrouwbaar is, hetgeen niet blijkt te kloppen. Meestal worden de test en de mogelijke uitslagen door bedrijven met een bepaalde voorzichtigheid verwoord en worden er technisch gezien dus geen valse beloftes gedaan. Toch valt het op dat de boodschap die wordt uitgedragen – voorzien in gepersonaliseerde data; kennis en inzicht in je eigen vruchtbaarheid – niet past bij het huidige discutabele wetenschappelijke oordeel hierover. Droste reageert op de verdeeldheid onder experts wat betreft het commercieel aanbieden van AMH tests: ‘Een Grip-test gaat je niet vertellen hoeveel jaar je nog hebt, en dat wil ik ook nergens beweren. Maar ik denk wel dat de test je realistischer kan maken over jouw persoonlijke vruchtbaarheidsafname: het is echt een wake-upcall om je eigen getallen te zien. Natuurlijk is die AMH-test niet perfect, maar het is beter dan niets.’ Hoewel er soms wel wat aandachtspunten genoemd worden, voel je aan alles (marketing, toon, enthousiasme) dat de bedrijven die AMH-tests aanbieden met volledige overtuiging de boodschap brengen dat hun product ‘klopt’. De kleine lettertjes lijken in het geheel bijna een knipoog naar de gebruikster: dit moeten we opschrijven, maar je snapt wel dat iedereen met eierstokken hier baat bij heeft, toch? ‘Ik sta er helemaal achter dat een Grip-test waarde heeft’, zegt Droste. ‘Ik denk absoluut niet dat iedereen dit zomaar moet doen, maar ik denk wel dat er een kleine groep bestaat die heel onzeker is, die hier al lang over nadenkt en zich afvraagt hoe het precies zit. Die groep kan verder nergens naartoe.’

‘Ik wil het liefst dat alle vrouwen in Nederland meer informatie kunnen krijgen over dit onderwerp, en meer kunnen leren over hoe hun lichaam werkt. En ja, AMH is leuk en aardig, maar ik ben me er ook van bewust dat het in veel gevallen niet zo veel zegt. Iets wat ik met Grip wél kan doen is een plek bieden waar alle artikelen die ik gelezen heb en alle vragen die ik had bespreekbaar zijn. De grote les is dan misschien dat er niet heel veel antwoorden zijn’, concludeert ze.

De suggestie lijkt te zijn dat de exacte, niet gegarandeerd betrouwbare testuitslag niet het belangrijkste is, maar dat de test in plaats daarvan een soort bewustwordingstool is, aan de hand waarvan vrouwen meer kunnen leren over de werking van hun voortplantingsorganen. Dit hogere doel van informeren en bewustzijn stimuleren waarbij de precieze waarde die uit de test komt van secundair belang is, wordt echter nergens nadrukkelijk vermeld. De klant leest over een wetenschappelijk onderbouwd, zuiver meetinstrument dat nuttige data, getallen en percentages over dit specifieke hormoon oplevert. Door de test tegen een flinke prijs aan te bieden, hangen bedrijven letterlijk en figuurlijk waarde aan de uitslag. Wanneer deze bovendien de test op een informele en activerende toon aanprijzen, gaan het objectieve (wat je puur wetenschappelijk gezien aan de test hebt) en het sturende (het is bijna ‘peer pressure’: empower jezelf door je lichaam te leren kennen, zorg dat jij niet een van die ongewenst kinderloze vrouwen wordt) snel door elkaar lopen. Droste vindt dat Grip duidelijk uitlegt wat de test wel en niet kan, en dat mensen daar hun verwachtingen op kunnen aanpassen. ‘Vrouwen zijn prima in staat om genuanceerde informatie tot zich te nemen.’

Maar de nuances zijn slechts in beperkte mate op de websites van de testaanbieders terug te vinden. Ze zijn enkel te lezen in academische artikelen, die niet toegankelijk zijn voor een algemeen publiek.

Hoe simpel en huiselijk het ook lijkt (Grip: ‘Test vanaf de bank, in je pyjama’), een bloedtest blijft een medisch onderzoek waarvan de uitslag hoe dan ook consequenties heeft. Als je iets weet, kun je dit niet meer ‘ont-weten’.

In een reguliere medische setting vindt vóór iedere procedure – van chemotherapie tot reisvaccinatie – in principe altijd eerst een consult plaats. Hierin biedt een arts de nodige informatie inclusief belangrijke kanttekeningen en risico’s op een begrijpelijke manier aan. Vervolgens wordt gecheckt of iemand dit goed snapt, en of er nog onbeantwoorde vragen zijn. Deze voorwaarden zijn belangrijk voor het kunnen geven van informed consent: iemands geïnformeerde toestemming is een vereiste voor deelname aan wetenschappelijke proeven of het ondergaan van medische handelingen. Informed consent is in het leven geroepen om ervoor te zorgen dat iemand een op juiste informatie gebaseerde en weloverwogen beslissing kan nemen over wat ze wel en vooral ook niet willen weten of ondergaan. Op geen enkel moment vóór het kopen van een AMH-test wordt bepaald of iemand de betekenis en waarde van het onderzoek goed inschat.

Als onderdeel van hun service biedt Grip na afloop van de test een gesprek met een basisarts of psycholoog aan om de uitslag van het vruchtbaarheidsonderzoek toe te lichten. De resultaten kunnen (te) geruststellend voelen of juist voor teleurstelling zorgen; waarschijnlijk zaaien de wetenschappelijke termen bij gebruiksters vooral verwarring. Het is niet lastig je voor te stellen dat het problematisch is om pas nadat de uitslag bekend is een gesprek te hebben over de implicaties ervan. Misschien had je de test zelfs liever niet willen doen als de uitslag met zijn werkelijke nuance – als die nu wél duidelijk wordt – meer vragen oproept dan hij beantwoordt. Of om een andere reden het geld niet waard blijkt. Maar daar kom je pas achter nadat je verwachtingen in het water zijn gevallen.

Online zijn behalve unaniem positieve (door Grip gesponsorde) reviews van influencers ook veel anonieme recensies te vinden van mensen die de test zelf hebben aangeschaft. Deze laten zien dat mensen overwegend tevreden zijn over een AMH-test, al blijkt de betekenis daarvan niet altijd duidelijk. Op Trustpilot schrijft iemand: ‘Het is fijn om te weten hoe mijn voorraad eitjes erbij staat.’ ‘Het idee om zelf meer te weten en daar mijn beslissing op te baseren om eerder of misschien wat later te beginnen aan kinderen vond ik heel fijn’, laat een ander achter. Maar dat was nu juist níet de bedoeling, toch? De uitleg die Grip op hun site en tijdens het consult geeft, is klaarblijkelijk niet genoeg om onjuiste interpretatie tegen te gaan. Dit is logisch: het ontvangen van een prachtig rapport met resultaten die vervolgens niet betrouwbaar genoeg zouden zijn om daadwerkelijk actie op te ondernemen (snel kinderen krijgen, of juist nog wat langer kunnen wachten) is tenslotte ook contra-intuïtief.

Nadat influencer Lize Korpershoek verslag deed van de Grip-test, haar uitslag en het consult, ontstond er vanuit de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie & Gynaecologie kritiek op de bewoording die ze gebruikte om haar resultaten toe te lichten. Die zou stelliger zijn geweest dan wat de test daadwerkelijk kan waarmaken, en daarmee aangeven dat de informatievoorziening van het bedrijf kennelijk toch een verkeerde suggestie wekt. Inderdaad: dat dit misverstand zelfs bestaat in een review die Grip heeft goedgekeurd als reclame betekent dat al te optimistische boodschappen niet altijd gecorrigeerd worden. Droste reageert: ‘Als een test er goed uit ziet, en iemand op basis van alle informatie die ze heeft besluit om haar kinderwens alsnog uit te stellen, dan mag ze wat mij betreft daarvoor kiezen. Een Grip-test is echt niet bedoeld als vrijbrief om je kinderwens uit te stellen, maar er zullen ongetwijfeld mensen zijn die een goede test zien als bevestiging van wat ze eigenlijk al wilden. Ja, dat gebeurt.’

De test lijkt voor Lize en vele andere gebruiksters dus toch een bepaalde mate van zekerheid te bieden. Wanneer dat op grote schaal het geval is, zou een goede uitslag kunnen zorgen voor een gevoel van schijnveiligheid, met als mogelijk gevolg dat mensen het proberen zwanger te worden te lang uitstellen. Enkel door systematisch te beoordelen of mensen de inhoud van de test goed begrepen hebben en op korte én lange termijn tevreden zijn met hun besluit en acties, zou er duidelijkheid kunnen komen over de vraag of deze zorg gegrond is.

Droste onderbouwt het toch aanbieden van AMH-tests aan deze doelgroep met een Deens onderzoek waarbij jonge vrouwen met vruchtbaarheidsvragen als experiment gebruik konden maken van gratis consultatiegesprekken en onderzoeken bij een fertiliteitskliniek; zogenaamde ‘fertility counselling’5. Een AMH-bloedonderzoek was onderdeel hiervan, en de 24 vrouwen die meededen aan het onderzoek bleken zes jaar na afloop tevreden over het proces en hun keuzes: ze gaven aan dat de informatie die ze ontvingen heeft geholpen bij hun besluitvorming, maar waarschuwen ook tegen een vals gevoel van veiligheid met betrekking tot zwanger worden in de toekomst. Ook hier bleek namelijk dat de motivatie van zeventig procent van de vrouwen om mee te doen samenhing met het nieuwsgierig zijn naar hoelang ze het krijgen van kinderen veilig zouden kunnen uitstellen, iets wat een AMH-test noch een van de andere onderzoeken uit dit traject hun had kunnen vertellen. Echter is het grote verschil tussen het zelfstandig kopen van een test en deze fertility counselling dat die laatste een begeleid medisch traject is waarbij geen commercieel winstbelang meespeelt, waar informed consent gewaarborgd wordt en bovendien op elk moment in het proces verkeerde verwachtingen of overtuigingen rechtgezet kunnen worden door de arts.

Het voelt wellicht arbitrair of onnodig om in Nederland eerst twaalf maanden te ‘moeten’ proberen zwanger te worden voor je de test bij een arts mag doen, maar dit aspect biedt ook bescherming. Droste verklaart dat ze dit argument een typisch voorbeeld vindt van seksisme en paternalisme. ‘Ik kan elke onnozele bloedtest bestellen op het internet en daar valt niemand over. Maar als het over vrouwelijke voortplanting gaat, zit iedereen op de voorste rij met vingertjes te wijzen, over wat wel en niet mag. Men vindt dat we beschermd moeten worden tegen AMH omdat we opeens niet meer in staat zouden zijn om rationele keuzes te maken wanneer het over onze eierstokken gaat. Ik wil er als feminist toch een beetje voor vechten dat wij als mensen behandeld worden in plaats van als “vrouwen”.’

‘Want vrxuwen kunnen natuurlijk zelf niet goed nadenken’, schrijft ook een volger in een sarcastische reactie op een Instagram-bericht waarin Grip de bezwaren van experts ter sprake brengt, en uitlegt waarom het bedrijf deze zorgen niet deelt. Natuurlijk kunnen vrouwen wel nadenken. Echter, de gemiddelde ‘onnozele bloedtest’ zal hoogstwaarschijnlijk niet doorslaggevend zijn in hoe succesvol je carrière gaat zijn, of je maatschappelijke status bepalen. Bovendien blijkt uit onderzoek dat veel mensen het mogelijke effect van een behandeling overschatten wanneer ze geen alternatief hebben en er dus veel vanaf hangt.6 Hoop kan iemands vermogen om een realistische afweging te maken dwarsbomen, en dit effect is des te sterker wanneer het gaat om een kinderwens. Door vrouwen enkel als neutrale, ultra-rationele en robotische entiteiten te behandelen zonder kritisch naar de omstandigheden te kijken, mis je de context, die in dit geval zeer relevant is. Daarmee bewijs je vrouwen geen dienst. De betrokkenheid van de arts als objectieve partij bij het overwegen van een AMH-test biedt dus niet zozeer bescherming tegen ‘informatie’ in zuivere zin, maar wel tegen het potentieel misleidende effect van marketing gebaseerd op onvolledige wetenschap, en daarmee tegen ongefundeerde verwachtingen, aannames en mogelijk acties.

De vraag die kan gesteld worden: Is het niet juist paternalistisch om vrouwen onder het mom van een ‘wetenschappelijk onderbouwde bloedtest’ grof geld te laten betalen voor iets wat uiteindelijk wel data geeft, maar voornamelijk de functie heeft van wake-upcall? Ook al eindigt bijvoorbeeld Grip vrijwel alle Instagram-posts met de hashtags #womenempowerment en #feminism, een nieuwe feministische revolutie is het niet. Een test aanbieden aan vrouwen is niet zomaar emancipatoir, zeker wanneer je in de uitvoering daarvan diezelfde vrouwen tekort doet. Het zou krachtiger zijn om vraagtekens te plaatsen bij een samenleving die nog altijd is ingericht op de man, het mannelijke lichaam en de mannelijke vruchtbaarheid, in plaats van bij te dragen aan een systeem waarin de arbeidslast en kosten voor het ‘oplossen’ van dit probleem wederom bij de vrouw worden gelegd.

Het zijn geen liefdadigheidsinstellingen die AMH-tests verkopen, maar commerciële bedrijven die geld verdienen aan het imago emancipatoir te zijn. Ondanks ongetwijfeld goede intenties is het belangrijk om je af te vragen wie er precies baat heeft bij het aanbieden van de tests: de doelgroep of de aanbieders die profiteren van de onzekerheid die mensen voelen rondom vruchtbaarheidsvraagstukken. Of een AMH-thuistest helpt in het proces van omgaan met vruchtbaarheid met een vervaldatum, of slechts commercie is verpakt als empowerment, moet nog blijken.

Magali J. de Rooy (1996) is bezig met het afronden van haar studie tot arts-onderzoeker (Universiteit Utrecht), en volgt daarnaast de master Philosophy, Bioethics & Health (VU Amsterdam).



  1. Depmann M, Broer SL, van der Schouw YT, Tehrani FR, Eijkemans MJ, Mol BW, Broekmans FJ. Can We Predict Age at Natural Menopause Using Ovarian Reserve Tests or Mother’s Age at Menopause? A Systematic Literature Review. Menopause. 2016 Feb;23(2):224-32. https://doi.org/10.1097/GME.0000000000000509 PMID: 26372034. 

  2. S. L. Broer, M. J. C. Eijkemans, G. J. Scheffer, I. A. J. van Rooij, A. de Vet, A. P. N. Themmen, J. S. E. Laven, F. H. de Jong, E. R. te Velde, B. C. Fauser, F. J. M. Broekmans, Anti-Müllerian Hormone Predicts Menopause: A Long-Term Follow-Up Study in Normoovulatory Women, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, Volume 96, Issue 8, 1 August 2011, Pages 2532–2539, https://doi.org/10.1210/jc.2010-2776 

  3. Moolhuijsen LME, Visser JA. Anti-Müllerian Hormone and Ovarian Reserve: Update on Assessing Ovarian Function. J Clin Endocrinol Metab. 2020 Nov 1;105(11):3361–73. https://doi.org/10.1210/clinem/dgaa513 PMID: 32770239; PMCID: PMC7486884. 

  4. Simone L. Broer, Frank J.M. Broekmans, Joop S.E. Laven, Bart C.J.M. Fauser, Anti-Müllerian Hormone: Ovarian Reserve Resting and Its Potential Clinical Implications, Human Reproduction Update, Volume 20, Issue 5, September/October 2014, Pages 688–701, https://doi.org/10.1093/humupd/dmu020 

  5. Soylu C, Babacan T, Sever AR, Altundag K. Patients’ Understanding of Treatment Goals and Disease Course and Their Relationship with Optimism, Hope, and Quality of Life: A Preliminary Study Among Advanced Breast Cancer Outpatients Before Receiving Palliative Treatment. Support Care Cancer. 2016 Aug;24(8):3481-8. https://doi.org/10.1007/s00520-016-3182-6 Epub 2016 Mar 22. PMID: 27003902. 

  6. Copp T, Kvesic D, Lieberman D, Bateson D, McCaffery KJ. ‘Your Hopes Can Run Away with Your Realistic Expectations’: A Qualitative Study of Women and Men’s Decision-Making when Undergoing Multiple Cycles of IVF. Hum Reprod Open. 2020 Dec 23;2020(4):hoaa059. https://doi.org/10.1093/hropen/hoaa059 PMID: 33392395; PMCID: PMC77