Cheques

Londen - Tegenover wie het maar horen wil, of liever niet horen wil, verklaart Gordon Brown dat hij als geen ander financiële problemen kan oplossen. Echter, reeds als student op de universiteit van Edinburgh had hij moeite met het huishoudboekje. Zo schreef hij in juni 1972 een cheque uit voor de wekelijkse huur, drie pond indertijd, die door de Bank of Scotland werd teruggekaatst. De toen 21-jarige geschiedenisstudent, toen ook al overtuigd van zijn onfeilbaarheid, gaf als excuus dat hij het verkeerde chequeboekje had gebruikt.
Dit stukje biografisch nieuws viel samen met de aankondiging van de Payments Council, een quango in de financiële sector, dat de laatste cheque in 2018 uitgeschreven zal worden. Deze aankondiging heeft voor ophef gezorgd. Elke dag schrijven nog steeds vier miljoen Engelsen cheques uit. Niet zozeer in winkels als wel voor betalingen aan liefdadigheidsorganisaties, genootschappen en kleine middenstanders, zoals de melkboer. Tevens is de cheque een redmiddel wanneer de pinautomaat een pasje inslikt. Zelfs overheidsinstellingen sturen nog cheques naar burgers wanneer ze geld te goed hebben.
Het liberaal-democratische Kamerlid Mark Hunter noemde het een schandalige beslissing die met name de zwakkeren in de samenleving treft. Cheques worden namelijk vooral door ouderen gebruikt. Zo stuurde een bejaarde dame een brief naar de krant waarin ze meldde dat zij tijdens feestdagen cheques uitschrijft aan haar kleinkinderen. Voor winkelen is ze te slecht ter been, contanten in huis houden durft ze niet en de wereld van elektronisch bankieren is haar vreemd. Tevens leeft er angst voor internetfraude, al zijn cheques nauwelijks veiliger.
Er speelt ook een fundamentele kwestie mee. Wie met cheques betaalt, houdt controle over zijn financiën. Het geven van een machtiging betekent immers dat banken en bedrijven kunnen doen wat ze willen, zeker als deze ‘gemakkelijke manier’ van betalen gepaard gaat met het ontvangen van nota’s via de computer. Beeldschermen zijn beduidend onoverzichtelijker dan papier. Vooral in Groot-Brittannië is het oppassen aangezien banken zich daar gedragen als roofridders. Klanten die per ongeluk een dagje 39 pond rood staan moeten niet verbaasd opkijken wanneer hun bank heimelijk 39 pond, oftewel honderd procent rente, afschrijft.
Andere bedrijven gedragen zich nauwelijks fatsoenlijker. Geprivatiseerde nutsondernemingen zien de klant primair als winstobject en doen er alles aan om over zijn rug zoveel mogelijk geld te verdienen, iets wat in de vorm van een grap is toegegeven door Mark Owen-Lloyd, tophandelaar bij E.ON. In dat klimaat van georganiseerde geldklopperij is het niet vreemd dat mensen gehecht zijn aan hun tastbare cheques. Er is één troost. Voor een belofte om geld te betalen is een cheque niet noodzakelijk. In het verleden zijn zulke toezeggingen geschreven op blanco vellen papier, bananenschillen en koeien. Toiletpapier zou in sommige gevallen een gepaste optie zijn.