Chili blijft zwijgen over de coup

Santiago de Chile – In het centrum van de Chileense hoofdstad Santiago gingen 11 september auto’s en bussen in vlammen op, winkels en bedrijven in de hele stad sloten hun deuren, Chilenen drukten buitenlanders op het hart binnen te blijven, het openbaar vervoer ging plat en de politie vocht hevige straatgevechten uit met demonstranten. Een heel normale herdenking dus, van de coup van generaal Pinochet tegen de socialistische president Allende.

Vooral de buitenwereld scheen dit jaar iets speciaals te verwachten in Santiago, want het was veertig jaar geleden dat de coup plaatsvond. Daarbij had de hoogste rechter van het land, vlak voor de herdenking, erkend dat Chili’s rechtbanken destijds medewerking hadden verleend aan de coup en de daaropvolgende onderdrukking. Maar het enige opmerkelijke aan de veertigste coup-verjaardag was de miraculeuze ontsnapping aan de dood van een Chileense generaal. Hij werd vol geraakt door een molotovcocktail, maar vatte vervolgens geen vlam.

In Chili had de onverwachte boodschap van de magistraat maar weinig stof doen opwaaien. De zittende president – uit het rechtse volksdeel afkomstig – greep de uitspraak aan om nog eens te benadrukken dat al dat geweld uiteraard verkeerd was, maar dat Allende’s bewind natuurlijk wel om zulke ingrepen vroeg. Zo gaat het altijd: links Chili benadrukt het geweld van de junta, rechts benadrukt het wanbeheer van de socialistische regering die door de generaals aan de kant werd gezet. Maar het liefst zwijgen Chilenen helemaal over de coup of de daaropvolgende jaren. Het is een publiek geheim dat het land nog steeds sterk is verdeeld tussen verklaarde tegenstanders van de coup, en actieve, maar vooral heimelijke, aanhangers ervan. Maar zelfs als iemand min of meer gedwongen kleur bekent, leidt dat zelden tot maatschappelijke impact.

De verkiezingen van komende november lijken een uitgelezen mogelijkheid om de discussie open te breken. Twee voormalige jeugdvriendinnen staan tegenover elkaar. De vaders van de socialist Michelle Bachelet en de conservatief Evelyn Matthei waren officieren op dezelfde basis. Die van Bachelet bleef trouw aan Allende en hij werd vervolgens doodgemarteld. Matthei’s vader voerde bevel over de basis waar dat gebeurde en werd ook nog eens lid van de junta. Bachelet heeft echter bij voorbaat aangegeven dat zij het onderwerp links zal laten liggen. Haar vroegere vriendin én haar vader wisten niets van de executie, houdt ze vol. De eerstvolgende discussie over de coup zal pas weer plaatsvinden tijdens de rellen van volgend jaar.