In Memoriam: Frits Eisenloeffel

Chroniqueur van Afrika’s dekolonisatie

Frits Eisenloeffel (1944-2001) studeerde politicologie in Amsterdam (aan de UvA), met als belangrijk bijvak polemologie (aan de VU). Het journalistieke vak leerde hij tijdens zijn studie als vakantiehulp bij NRC Handelsblad.

In zijn studententijd behoort Eisenloeffel tot de groep rond Herman Hoeneveld, die Amerikaanse soldaten op verlof of gelegerd in Europa helpt te deserteren om zich te onttrekken aan de Vietnamoorlog. Later worden dat vooral Portugezen die weigeren in Portugals koloniale oorlogen mee te vechten.

Eisenloeffels eerste publicatie in De Groene Amsterdammer is in 1970. Over de toen heftig woedende richtingenstrijd in de polemologie. Na de Anjerrevolutie in Portugal (1974) dient zich het hoofdthema van zijn journalistieke leven aan: het dekolonisatieproces, de bevrijding van Afrika. Hij begint koortsachtig te reizen. In 1975 is hij driemaal in Portugal (mislukte tegencoup Spinola, landhervormingen). Daarna Afrika: Guinee Bissau, Mozambique, Angola. Later ook de niet door Portugal beheerste gebieden: Namibië, Rhodesië, waar hij het land uitgezet wordt. Hij ontwikkelt zich tot de Nederlandse chroniqueur van de dekolonisatie van Afrika. Zijn beste, meest tijdgebonden artikelen waren voor De Groene. Maar die kon natuurlijk niets betalen. Dus maakte hij ook afspraken met andere, kapitaalkrachtiger media (Avenue, het Belgische Knack en Humo) die dat wél konden. Later, als zijn naam gevestigd is, zijn het ook tv-ploegen (VPRO, Ikon) waarmee hij op stap gaat.

Als het Portugese dekolonisatieproces in Afrika is beëindigd, volgt de bevrijdingsstrijd van Eritrea. Eisenloeffel publiceert nog wel, maar zijn hoofdthema wordt hulpverlening. Hij werkt voor SOH, waarvoor hij controleert of de gegeven (voedsel)hulp wel op de bestemde plaats (de burgerbevolking) terechtkomt. Zijn rapporten spelen een doorslaggevende rol in de internationale hulpverleningswereld. Eritrea, eenmaal onafhankelijk, gedenkt hem daarvoor met grote dankbaarheid. In Khartoem, van waaruit de hulp aan Eritrea wordt gecoördineerd, krijgt Eisenloeffel in 1985 een beroerte, die een einde maakt aan zijn publieke leven. De jaren die volgen zijn een hardnekkige strijd om te revalideren en zijn geheugen te reconstrueren. Hij doet dat, voor het eerst permanent thuis bij zijn vrouw Immeke, aan de hand van zijn artikelen en, vooral, van zijn dia’s, want in het besef dat een artikel over verre landen niets is zonder illustraties, heeft hij zich tot verwoed fotograaf ontwikkeld.

Bij mij thuis hangt een van zijn foto’s: twee Eritrese strijders, een geweer tussen hun benen, die met van pijn vertokken gezichten en een doek om hun gezwollen kaken, zitten te wachten op de tandarts. Van Eisenloeffels foto’s over Eritrea werd indertijd een prachtige reizende fototentoonstelling gemaakt. Eisenloeffel laat een perfect geordend archief na over de dekolonisatie van Afrika (en zijn eigen berichtgeving daarover). Hij overleed, na een nieuwe beroerte, afgelopen week.