Televisie - De maatschap

Clanachtig isolement

Binnenkort op uw scherm: ‘Deze serie is een gedramatiseerde interpretatie van zorgvuldig uit verschillende bronnen gewonnen informatie. Feiten en fictie zijn vermengd. De makers hebben geenszins beoogd een waarheidsgetrouwe versie van de gebeurtenissen en karakters weer te geven.’

Medium tv
De Maatschap © Pief Weyman

Aan die tekst zal een jurist te pas zijn gekomen, want advocaat Yehudi Moszkowicz heeft namens zijn vader, gewezen advocaat Robert, gepoogd uitzending van De maatschap over de advocatendynastie ‘Meyer’ te laten verbieden.

Volgens Robert zou de vpro inbreuk maken op het auteursrecht inzake zijn autobiografische roman. Die beschuldiging hield terecht geen stand, maar de disclaimer ‘elke gelijkenis met bestaande gebeurtenissen en/of personen berust op toeval’ zou inderdaad een gotspe zijn geweest, want de ‘Meyers’ (vader en vier zonen advocaat) zijn naar de geest 99 procent Moszkowicz en naar letter en schatting veel meer dan 75 procent. Nee, ik geloof niet dat de broers Max jr. (na een herseninfarct van vader de belangrijkste man van het Maastrichtse kantoor) en Bram (flamboyant hoofd van vestiging Amsterdam) vechtend in zee hebben gestaan toen Bram op weg leek zich, na verstoting uit het familiebedrijf, te verdrinken: dat is film. Van dik hout of prachtig – al naar de smaak van de kijker.

Maar mag zo’n scène wel? Bijna alles mag, zeker als je Max Jacob en Bram Benjamin noemt. Juridisch staat Robert dus zwak. Bovendien lijkt hij zijn handen dicht te mogen knijpen bij de manier waarop hij in De maatschap, als ‘Theo’, gespeeld door Daan Schuurmans, figureert. Hoe dubieus ook in deze fictie soms zijn doen en laten, het is maar een kleine selectie uit Roberts publiek geworden strapatsen; en scenario, spel en regie geven hem meer impliciete rechtvaardiging mee dan ik kon distilleren uit de documentaire Wij Moszkowicz (kro-ncrv 2015), gemaakt door zoon Max. De ‘echte’ Robert bleek karikaturaler.

Drama naar ‘ware gebeurtenissen’ is voor betrokkenen zelden prettig, zelfs als ze narcist zijn. Als het gebeurt gelden twee vragen: zijn de makers integer en ‘rechtvaardig’ tegenover hun object?; en rechtvaardigt de kwaliteit van het artistieke product het vaak onaangenaam roeren in pijnlijke geschiedenissen? Het antwoord lijkt me hier een dubbel ‘ja’. Het scenario van Alma Popeyus en Hein Schütz (onder meer schrijvers van De enclave over Srebrenica en Eileen over Tanja Nijmeijer) is knap geconstrueerd en behoorlijk ingehouden. Het spel van goed tot fenomenaal (niet alleen van Pierre Bokma als pater familias maar ook dat van de afgedankte mater van de zonen, Katelijne Verbeke). ‘Een onontwarbare kluwen van genen en gruwelgeschiedenis’, schreef ik naar aanleiding van Wij Moszkowicz. Met die gruwel begint en eindigt ook De maatschap: de hel van het kamp dat vader Max als jongen, in tegenstelling tot zijn familie, overleefde. Het vormde en misvormde hem. En beïnvloedde de manier waarop hij zijn zoons in clanachtig isolement opvoedde. Fraai getoond wordt hoe hij zich pas langzaam bewust wordt dat hij zijn beschadiging heeft doorgegeven. En daarvan juridisch gebruik moet maken om Robert (en de maatschap) te redden. Holleeder, Teeven en Wilders figureren. Bracha van Doesburgh is Eva Jinek, met ‘boobies’ en al. Iedereen wordt ooit fictie.


Michiel van Jaarsveld (regie), Alma Popeyus en Hein Schütz (scenario), De maatschap, vier delen, VPRO, woensdags vanaf 25 januari, NPO 2, 20.25 uur