Clinton struikelt verder

NEW YORK - Het is nu officieel: de president is een leugenaar. Dat heeft hij zelf toegegeven, onder ede tijdens zijn verhoor en in een tv-speech voor heel Amerika. Twee beeldfragmenten die in de nieuwsshows eindeloos werden herhaald - Clintons verontwaardigde ontkenning van zijn seksuele relatie met Monica Lewinsky in januari, gevolgd door zijn schaapachtige bekentenis van maandagavond - werden op het nationale netvlies gebrand. Niemand reageerde verbaasd of geschokt. De dominerende reactie was een gevoel van gêne, beschaamdheid en irritatie over het buitenhangen van de vuile van een man die geacht wordt het hele land te vertegenwoordigen.

Zijn geloofwaardigheid is onherstelbaar gehavend, maar alle speculaties over zijn eventuele ontslag of afzetting zijn vooralsnog voorbarig. Het land heeft er geen trek in. ‘Amerikanen verwachten niet anders dan dat hun politieke leiders liegen’, schrijft Dick Polman in de Philadelphia Inquirer. 'In die zin profiteert Clinton van het veelvuldig bedrog van de laatste dertig jaar.’ Bijna elke naoorlogse president werd op leugens betrapt. Eisenhower loog over het U2-incident, Johnson loog over het incident in de Golf van Tonkin dat hij gebruikte om de Vietnam-oorlog te laten escaleren, Nixons leugens waren niet te tellen, Reagan loog over Iran/Contra en doorspekte bijna elke speech met onwaarheden. Al dat bedrog had verstrekkende politieke gevolgen. In vergelijking daarmee lijken Clintons leugens haast onschuldig. Ook wat hun seksueel gedrag in het Witte Huis betreft hebben eerdere presidenten het bonter gemaakt dan hij. Roosevelt leefde er min of meer openlijk met zijn maîtresse, Harding verwekte er een onwettig kind, Kennedy stoeide met naakte vrouwen in het zwembad van het Witte Huis.
Clinton had bovendien al een reputatie op dat vlak. Die belette niet dat hij verkozen en herkozen werd. De crisissfeer die in Washington werd gecreëerd toen zijn relatie met Lewinsky in januari uitlekte, deed zijn populariteit nog groeien. Alsof de publieke opinie zijn tegenstanders wou straffen omdat ze zo'n heisa maakten over bijkomstigheden. Maar toen ging het over geruchten, nu gaat het over feiten. Clinton is de eerste president wiens seksleven te grabbel wordt gegooid in het kader van een strafrechtelijk onderzoek. 'Er zijn geen precedenten’, benadrukt opiniepeiler Andrew Kohut, 'niemand weet hoe de publieke opinie zal reageren.’ Hij vermoedt dat Clintons populariteit aanvankelijk hoog zal blijven maar kan afbrokkelen naarmate de irritatie toeneemt. Tenzij het schandaal nu over z'n hoogtepunt heen is en overwaait. Dat is wat Clinton hoopt. Zijn tv-speech was in de eerste plaats een poging om de publieke opinie te mobiliseren, een pleidooi om zijn kwelduivels de mond te snoeren en hem ongestoord te laten regeren. Als de publieke opinie hem daar in volgt, heeft hij het pleit voorlopig gewonnen. Het kan lukken. Zolang het economisch klimaat gunstig blijft in de VS zullen de Republikeinen het waarschijnlijk niet wagen om hem frontaal aan te vallen. Ze zullen hoogstens proberen de Congresverkiezingen in november te winnen door te argumenteren dat Clintons bewezen onbetrouwbaarheid een Republikeins tegenwicht noodzakelijk maakt.
Binnen enkele weken zal Ken Starr zijn langverwachte rapport indienen. Verwacht wordt dat de onderzoeksrechter daarin zal proberen aan te tonen dat Clintons leugens over Lewinsky deel uitmaken van een systematisch patroon van bedrog dat over veel meer gaat dan seks. En dat Clinton niet alleen meineed heeft gepleegd maar ook anderen heeft aangezet tot meineed en het gerechtelijk onderzoek heeft gedwarsboomd. Maar dat zijn speculaties. Niemand weet wat Starr kan bewijzen, niemand kan dus de implicaties van zijn rapport voorspellen. Toch is de gangbare opinie dat ook dit rapport de president waarschijnlijk niet ten val zal brengen. Sommigen menen nochtans dat dit het beste zou zijn dat hem en zijn partij kan overkomen. Hij zou de geschiedenis ingaan als een president die voorspoed bracht maar domweg werd geslachtofferd door een dolgedraaid rechtssysteem, terwijl president Gore fris en onbezoedeld de verkiezingen van 2000 won. Weinigen verwachten dit echter. Het meest waarschijnlijke scenario is wat de Republikeinen het beste uitkomt: Clinton zal zijn tweede termijn afmaken, strompelend, vernederd en onder voortdurend spervuur. Toekomstige generaties zullen hem dan niet herinneren voor wat hij verwezenlijkt heeft maar als een man die zijn plaats in de geschiedenis verkocht voor de gretige mond van een groupie.