FILM: Inside Job

Coke, seks, geld

Inside Job van de Amerikaan Charles Ferguson is een documentaire over de mondiale financiële en economische crisis.

Medium inside job poster

Maar het werk laat zich vooral bekijken als de reconstructie van een misdaad in de thematisch volledig legitieme stijl van de heist movie, met als schurken zakkenvullende hoogleraren, politici en bankiers die gedreven werden door basale instincten vergelijkbaar met die van een seks- of cocaïneverslaving.

Ergens halverwege de film legt de vertelstem van Hollywood-acteur Matt Damon nuchter uit dat research een link tussen hersenactiviteit en geldverslaving heeft ‘blootgelegd’. Die activiteit vindt namelijk in hetzelfde deel van het brein plaats als waar verslaving aan cocaïne zijn oorsprong heeft. Zo wil Ferguson aantonen dat de financiële crisis haar oorsprong niet in ideologische conflicten heeft, maar juist in het moreel verval van de money men van Wall Street en van de volksvertegenwoordigers in Washington.

Een uitstekende illustratie hiervan zijn twee interviews met respectievelijk de houdster van een exclusief bordeel waarmee de handelaren geregeld zaken deden en een psycholoog gespecialiseerd in therapie voor bankiers. Uit deze gesprekken krijgt het beeld vorm van de massale zucht naar cocaïne, seks en geld die blijkbaar nog altijd overheerst in de wereld van het grote geld. Hierbij gaat het niet om de dubieuze romantiek van Gordon Gekko-achtige figuren, maar om de harde werkelijkheid van ordinaire oplichters die zichzelf óf niet kunnen helpen óf berekenend te werk gaan om te stelen van de armen en het geld voor zichzelf te houden.

Inside Job vertelt een journalistiek verhaal, op het oog vergelijkbaar met een of ander droog stuk in The Economist. Maar toch: het is een fabuleuze film, verhaaltechnisch magistraal opgebouwd met een effectieve spanningsboog en snel ritme, schitterend verfilmd in scopeformaat, met onheilspellende stadsbeelden van glimmende wolkenkrabbers. Op de oppervlakte zijn deze gebouwen symbolen van voorspoed en vooruitgang, maar achter de spiegelramen zitten de mannen (bijna altijd mannen) hun inside job te plannen.

Meer inside dan Alan Greenspan is niet mogelijk. Dit voormalige hoofd van de Amerikaanse Centrale Bank komt niet zelf aan het woord, maar de beschuldigingen aan zijn adres zijn er niet minder om. Zo stelt een geïnterviewde dat Greenspan wel degelijk in een vroeg stadium precies wist wat er aan de hand was met de zogeheten predator loans, foute hypotheken die de bubbel van de Amerikaanse huizenmarkt finaal doorprikten. Hij was toch te 'vastgeroest in zijn ideologie’ om daar iets aan te willen doen.

Die uitdrukking, predator loans, dekt de lading. Inside Job legt vooral de roofdiermentaliteit van de centrale spelers bloot. Dat blijkt in een scène waarin Glenn Hubbard, hoofd economisch adviseur van de regering-Bush en architect van de hevig bekritiseerde belastingverlaging van 2003, het vuur aan de schenen wordt gelegd. Hubbard, die aanvankelijk eruitziet alsof hij voor een zondagsschoolklasje staat, schijnheilig tot en met, reageert gepikeerd als hem wordt gevraagd naar zijn rol in het bevorderen van deregulering. 'U heeft nog drie minuten’, zegt Hubbard. Dan leunt hij iets naar voren en sist: 'Give it your best shot.’ Zijn bovenlip opgekruld, zijn tanden ontbloot.

Inside Job illustreert op briljante wijze hoe de crisis werkelijk in elkaar zit. De film laat zien dat het niet zozeer gaat om wankele structuren of corrupte processen, maar om falende mensen. En vooral ook hoe dit falen onverminderd doorgaat. Immers, de huidige regering-Obama is en blijft een Wall Street-government, zoals weer een andere respondent bitter verklaart, eraan toevoegend dat het Witte Huis nog geen enkel betekenisvol voorstel heeft gedaan om de crisis echt het hoofd te bieden.

De mooiste uitspraak in de film komt evenwel van Andrew Sheng, hoofdadviseur van de reguleringscommissie van de Chinese Bank, wanneer hij de term 'financieel ingenieur’ probeert te definiëren. 'Wat is dat dan precies?’ vraagt hij. 'Een echte ingenieur bouwt bruggen. Een “financieel ingenieur”? Die bouwt dromen.’

Te zien vanaf 5 mei