Media

Collectieve verontwaardiging

Onder druk van de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds staat Griekenland op het punt haar drinkwatervoorzieningen voor de volle honderd procent te privatiseren. Dat ­betekent: de meest basale levens­behoefte komt in handen van commerciële, naar winstmaximalisatie strevende partijen.

Bestuursvoorzitter Peter Brebaeck van Nestlé, de grootste bron- en mineraalwaterproducent ter wereld, maakte de geesten alvast rijp door te stellen dat ‘water geen mensenrecht is’. Hij voegde eraan toe: ‘De ultieme sociale verantwoordelijkheid van een bedrijfsleider is het maken van zo veel mogelijk winst.’

Studies wereldwijd leren ons de gevolgen: privatisering van drink­water heeft praktisch overal tot hogere waterprijzen geleid. Je hoeft geen Einstein te zijn om te begrijpen wat dat voor Griekenland betekent. In een land dat toch al technisch failliet is, dat gebukt gaat onder torenhoge werkloosheid en waar het neo­nazisme al lang geen randverschijnsel meer is, zal duurder drinkwater op z’n zachtst gezegd de sociale onrust niet temperen.

Zeker als je bedenkt dat 85 procent van de miljarden aan noodkrediet die er tegenover staan rechtstreeks naar de kassen van de Griekse banken vloeien. Oftewel: bij de banken gaat de kraan wagenwijd open en bij de gewone Griek gaat de kraan, letterlijk en figuurlijk, dicht. Geen wonder dat er in Athene en omstreken al massale demonstraties en hongerstakingen tegen de plannen zijn geweest. Nu Nederland aan de vooravond van eveneens ingrijpende bezuinigingen op de publieke sector staat, omdat ook hier een verziekte financiële sector met belastinggeld moest worden gered, is het te hopen dat de ­rigoureuze afbraak van Griekenland niet het Nederlandse voorland is.

Gelukkig staat de kwestie hier inmiddels boven aan de journalistieke agenda. Met dank aan de sociale media. De sneeuwbal begon te rollen toen Nico Dijkshoorn van de draconische maatregelen hoorde en twitterde: ‘Ik ben voor milde steniging van iedereen die voor deze wanstaltige bezuinigingen is #wateriseenmensenrecht.’ Een storm van retweets was het gevolg: hashtag #wateriseenmensenrecht was in no time trending topic. Tegelijkertijd startte _Volkskrant-_columniste Sylvia Witteman een online petitie: Nee Tegen De Privatisering Van Water. Al snel hadden ruim veertigduizend (!) Nederlanders de petitie ondertekend. Op Facebook schoten ondertussen de protestpagina’s als paddenstoelen uit de grond. De pagina ‘Sorry voor de Trojka’ verzamelde in een weekend bijna honderdduizend steunbetuigingen.

Al gauw pikten ook de traditionele media de kwestie op. De kranten trokken alle registers open: historische analyses, verontwaardigde columns, spottende cartoons, verontrustende interviews en overzichten van alternatieve bezuinigingen vulden pagina na pagina na pagina. Deskundigen uit alle gremia spraken hun afschuw uit: cultuurhistoricus Thomas von der Dunk maakte in EditieNL de plannen met de grond gelijk, taaldeskundige Wim Daniëls analyseerde in Pauw Witteman de voorgestelde wettekst en concludeerde dat er ‘op iedere regel wel iets aan te merken’ viel. Op de radio noemde Giel Beelen de plannen ‘schokkend’, terwijl Wim de Bie de Trojka tot ‘open inrichting’ bestempelde. Dat sentiment bleek breed gedeeld: een peiling van EenVandaag liet zien dat liefst 84 procent van de Nederlanders wilde dat het eisenpakket van de EC, de ECB en het IMF zou worden teruggetrokken.

Toen kon ook De wereld draait door niet meer om de kwestie heen. ‘Het leeft’, zei Matthijs van Nieuwkerk met gevoel voor understatement, toen hij de bedenker van de plannen introduceerde. ‘Dat begrijp ik ook wel’, zei de bedenker, ‘het wordt je natuurlijk in de maag gesplitst.’ Op het andere net toonde het Journaal ondertussen hoe de verontwaardiging inmiddels de straat had bereikt. Van marktkoopman tot toevallige passant, allemaal waren ze eensluidend in hun oordeel: ‘Dit kunnen ze niet maken.’

En met resultaat, zij het voor eventjes: de Trojka ging onder druk van alle kritiek overstag en trok de eis van privatisering van het Griekse drinkwater plotseling in. Jose Barroso, voorman van de Europese Commissie, liet op Facebook weten er ‘he-le-maal klaar’ mee te zijn na de ‘zoveelste nageboorte’ op zijn Twitter-feed.

Dat de Trojka, na intern beraad, uiteindelijk toch besloot de plannen (voorlopig) alsnog door te zetten, mag de wijze les van de afgelopen dagen niet teniet doen: collectieve verontwaardiging werkt. Als sociale media, pers en publiek de handen ineenslaan en samen de wezenlijke kwesties van deze tijd op de agenda zetten, is verandering sneller dan ooit tot stand gebracht; kan de status-quo gemakkelijker dan ooit worden uitgedaagd en is een gevoel van gedeelde idealen, saamhorigheid en solidariteit plots springlevend.

Nu alleen nog een betere aanleiding kiezen.