De stuipen van Mugabe

Commentaar 1

Onder het toeziend oog van de politie werden afgelopen zondag in Zimbabwe een blanke boer en twee leden van de oppositiepartij Movement for Democratic Change vermoord. Door voormalige guerrillastrijders uit de onafhankelijkheidsoorlog, die precies twintig jaar geleden de apartheidsregering van Ian Smith aan de kant zetten. Behalve het jubileum voor de onafhankelijkheid is 2000 ook het twintigjarig jubileum van president Robert Mugabe. Maar geen feestelijkheden dit jaar. Officieel om geld uit te sparen voor hulp aan de delen van het land die enkele maanden geleden met zware wateroverlast kampten, maar in werkelijkheid natuurlijk omdat Mugabe Zimbabwe in de grootste politieke en economische crisis sinds 1980 heeft gestort.

De apocalyptische beschrijvingen van Britse verslaggevers ter plaatse spreken boekdelen: van een tamelijk succesvol land, mede door de grote blanke boerderijen, verwordt Zimbabwe in korte tijd tot een anarchistische bananenrepubliek zonder bron van inkomsten. Maar om nu te zeggen dat de bezetting van boerderijen de wraak is van de zwarte Zimbabwaan op de witte boer – nou nee. Niet slechts dat. Natuurlijk, geen branche in Zimbabwe waar de arbeidsomstandigheden nog dermate prehistorisch zijn als op de boerderij en geen omgeving waar de apartheidspraktijk nog zo floreert. Het bekende voorbeeld is nog aan de orde van de dag: de hond mag naast de boer in de bestuurderscabine van de vrachtwagen, de zwarte landarbeiders moeten in de vrachtruimte. Maar wraak is het niet zozeer, dat bleek ook uit de woorden van een blanke boer die de aanval van zondag overleefde. Een belangrijker reden is het onvermoeibare streven van Robert Mugabe om met zijn Zanu-PF-partij langer in het zadel te blijven.

Van de gerespecteerde staatsman die hij was aan het begin van de jaren tachtig is de president verworden tot een ´karikatuur van een Afrikaanse leiderª, zoals aartsbisschop Desmond Tutu het treffend verwoordde. Mugabe veroordeelt de bezettingen van de blanke boerderijen door zijn voormalige strijdmakkers niet; dat zou hem stemmen kunnen kosten bij de, al enkele keren uitgestelde, verkiezingen.

Na voorspoedige beginjaren onder Mugabes presidentschap stevent Zimbabwe nu af op een chaos die in een groot deel van zuidelijk Afrika merkbaar is. Ook in Zuid-Afrika, waar zich in 1994 een discussie ontspon over wie na het afschaffen van de apartheid in zuidelijk Afrika het voortouw moest nemen: Mandela of Mugabe. Mandela won het duel met glans en zijn Zimbabwaanse collega richtte zich op homoseksuelen, journalisten en 75.000 blanke landgenoten en stortte zich in de bloedige oorlog in Congo.

Het is het succes van Zuid-Afrika na de omwenteling in 1994 dat Mugabe een illusie armer heeft gemaakt. Het zou Zuid-Afrika sieren als het nu Mugabes oneigenlijke verkiezingscampagne veroordeelde.