Commentaar: De informatiewedloop

Het «duizelde» de Tweede-Kamerleden afgelopen maandag tijdens de hoorzitting over het Amerikaanse spionagesysteem Echelon, schrijft de Volkskrant. Ze voelden zich als kleine Europeanen «machteloos» tegenover zoveel elektronisch geweld. Arme kamerleden, het is ze kennelijk ontgaan dat het systeem door experts allang is blootgelegd. Deze krant besteedde er twee jaar geleden uitvoerig aandacht aan omdat het bestaan van Echelon toen door het Euro parlement werd onderkend op grond van eigen onderzoek. En het belang van internationale spionage voor een grootmacht als de VS kan toch geen complete verrassing zijn voor de geachte afgevaardigden. Zo lang is het niet geleden dat ons land in een vergelijkbare machtspositie verkeerde.
Een van de fraaiste anekdotes betreft de Nederlandse overval op de Britse vlootbasis Chatham in 1666. De auctor intellectualis van die campagne was de later op last van Oranje vermoorde raadpensionaris Johan de Witt, de grootste staatsman die ons land heeft voortgebracht. Om de aanval te kunnen uitvoeren moesten de Hollandse en Zeeuwse kapiteins beschikken over nauwkeurige gegevens van de rivier de Medway. Het verhaal wil dat De Witt in eigen persoon, verkleed als vissersman, met hengel en peillood om de honderd meter de diepte van de rivier peilde. Dankzij zijn notities konden de kapiteins doordringen tot de Britse aanlegplaatsen, diverse slagschepen vernietigen en de trots van Zijne Majesteits vloot, de Royal Charles, als krijgsbuit meevoeren.
Het verhaal is apocrief, maar daarom niet minder leerzaam. Zolang de wereld is verdeeld in concurrerende staten moeten deze beschikken over vertrouwelijke informatie omtrent elkaars handel en wandel. Het belang van zulke informatie is evident, zowel in oorlogstijd als in vredestijd. Staten zijn geen vrienden, zelfs als ze langdurige bondgenoten zijn. De beste garantie voor een goed onderling verkeer is het vermogen een kijkje te nemen achter de schermen van de ander. Het feit dat de Koude Oorlog voorbij is, verandert daar niets aan. Integendeel, de wapenwedloop heeft plaatsgemaakt voor een informatiewedloop waarin staten met elkaar en met hun eigen burgers concurreren om de toegang tot elektronische gegevens.
Maar daarom zijn we nog niet «machteloos». Het is waar: Echelon stelt de Verenigde Staten in staat een peillood uit te werpen in elke datastroom ter wereld. Het heeft een veel groter bereik dan De Witts hengel, maar een principieel verschil is er niet. Er is echter wel verschil tussen de Medway en datastromen. De gebruiker van moderne communicatiemiddelen kan zijn informatie onleesbaar maken door encryptie (elektronische «versleuteling») zodat deze alleen toegankelijk is voor de afzender en de rechtmatige ontvanger. Wie geen heil verwacht van een mondiale eenheidsstaat zonder grenzen en onderdrukking, en dus zonder spionage, doet er goed aan niet te wachten op een initiatief van onze «machteloze» overheid en zijn gegevensbestanden te versleutelen.