Commentaar: Vaderdoders gevraagd

De paus kan amper lopen maar wil van geen wijken weten. Hij moet en zal het hele jubeljaar vooropgaan in het feest. Over de vraag of hij daarna zal terugtreden, doet hij geen enkele toezegging. Bij de man die volgens de rooms-katholieke traditie onfeilbaar is, past dat hij volstrekt alleen over zijn aanblijven beslist. Bij democratische organen is zo'n gang van zaken natuurlijk uit den boze. Dit simpele besef is echter nog niet doorgedrongen tot onze premier. In de Volkskrant meldde hij dat hij binnen een jaar laat weten of hij nog een derde kabinet wil leiden. Hij bekent eerlijk dat hij twijfels heeft. Acht jaar als premier en vijf als vice-premier is niet niks. «Toen Lubbers opstapte verloor het cda de verkiezingen. Vreest u geen verlies van de premierbonus?» wilden de interviewers weten. Kok was daarvoor in het geheel niet bevreesd. Dat gebeurt alleen als er ruzie is in de top van de partij. Uit alles blijkt dat de premier het volkomen vanzelfsprekend vindt dat hij de toekomst van de partij en de regering bepaalt. En als hij beslist te stoppen, is het zijn verantwoordelijkheid dat er zonder veel bonje en kleerscheuren een opvolger komt. Het is precies deze zelfoverschatting die maakte dat eerder Thatcher, Kohl en Lubbers hun interesse verloren in de mening van anderen, jaknikkers in hun omgeving duldden en ten slotte ke ihard onderuitgingen. Het valt ze amper kwalijk te nemen. Als iedereen je behandelt als een almachtige ga je er op termijn zelf in geloven. De zelfoverschatting van Kok is daarom het directe resultaat van de kwezelachtige partijcultuur van de pvda. Waar zijn de vadermoordenaars? Waar zijn de mensen die hardop durven twijfelen aan de kwaliteiten van Kok? De man is een bekwame penningmeester die van Lubbers de kunst van het depolitiseren heeft afgekeken, maar dan zonder diens flair en fantasie. Voor de sanering van de overheidsfinanciën waren dat belangrijke vaardigheden. Voor tijden van overvloed is hij echter ongeschikt. In De Balie, uitgedaagd door Adriaan van Dis, vertelde hij over zijn droom. Het hakkelen nam grootse vormen aan. «Mijn droom is, mijn droom is, dat het nooit meer oorlog wordt.» Dat de man geen visie heeft is al niet best, maar hij verhindert zelfs anderen er een te ontwikkelen. Niemand heeft het debat in de pvda zo effectief gesmoord als hij. Dat vadermoordenaars niet staan te trappelen is begrijpelijk. Zelden komen ze zelf ongehavend uit de strijd. Er moet daarom een institutionele gelegenheid tot vadermoord komen. De pvda moet primaries organiseren zoals dat ook bij de presidentsverkiezingen in Amerika gebruikelijk is, waarbij partijleden en niet-partijleden hun favoriete lijsttrekker kunnen kiezen. Dan kan iedereen het gezag van Kok legitiem uitdagen. Een openbare opvolgingsstrijd is bovendien goed voor het debat over de koers van de partij. Dan hoeft de partij niet langer Vaticaantje te spelen met gewichtige kardinalen die in geheimzinnigheid uit hun midden de nieuwe paus kiezen. Passief wachten op de witte rook is niet van deze tijd.