Complotdenken

Moskou - Mijn studenten zijn oerdom, concludeerde de vice-decaan van de diplomatenopleiding van het ministerie van Buitenlandse Zaken vorige week. Ze geloven steeds meer in complottheorieën, aldus Yevgeny Bazhanov. Zo menen ze de afgelopen tien jaar vaker dat de aanslagen van 11 september door de Amerikanen zelf zijn uitgevoerd - om een excuus te hebben om Irak aan te vallen. Als die studenten ook maar een beetje zouden kunnen nadenken kwamen ze wel tot de conclusie dat dit een erg omslachtige manier zou zijn om een excuus voor de oorlog tegen Saddam Hoessein te vinden. Bazhanovs conclusie: met zo'n aankomende elite zal Rusland nooit moderniseren.
Misschien.
Want het klinkt dreigend, zo'n hoge pief die zich zorgen maakt om de mensen die straks Rusland moeten besturen. Maar wat mij bezighield was hoe de bestuurder die verantwoordelijk is voor het onderzoek van de opleiding voor diplomaten het presteert om een mededeling te doen op basis van iets wat hij slechts aan zijn water voelt. Hoeveel studenten denken nu precies dat 9/11 een Amerikaans complot was, en hoeveel dachten dat x jaar geleden? Denken ze dat wanneer ze zich melden om diplomaat te worden en kun je het ze dus afleren? Of denken ze het wanneer ze van de opleiding af komen, en is het ze dus aangeleerd door de collega’s van Bazhanov?
En, minstens even belangrijk, hoeveel Amerikanen zélf denken ook al weer dat die aanslagen op de Twin Towers het werk van andere krachten dan Bin Laden zijn? Dat is nagenoeg een derde van de bevolking, en dan zijn er nog de Amerikanen die denken dat Elvis erachter zat. Want het is met complotten als met bloemen: ze houden van mensen.
Zo'n stuk als dat van Bazhanov is dan ook eerder indicatief voor het publieke debat dan voor de graad van debiliteit van aankomende Russische diplomaten. Het artikel verscheen in de Moscow Times, een Engelstalig onderdeel van het krantenimperium van Derk Sauer. Op het vlak van wapenbeheersing en economie wordt in die krant tamelijk serieus gediscussieerd. Daarbuiten, zodra het over de maatschappij in algemene zin gaat of over ‘de wereldpolitiek’, overheersen gevoelens en dubbele agenda’s.
Dat een hoger onderwijsbestuurder en regeringsadviseur zo'n ongefundeerde claim de wereld in mag slingeren betekent vooral dat hij een politieke rol speelt. Welke, daar kun je alleen maar naar gissen en misschien is het hem zelf ook niet bekend. Maar hij vertegenwoordigt het geluid dat Amerika best meevalt. Hij heeft impliciete toestemming om het eigen volk wat aan te vallen, mits voor een buitenlands publiek. Zonder dit soort oppositie gaat het zeker slechter, maar mét dit soort oppositie gaat het niet per se beter.