Confrontatie rond de koffieautomaat

Nog tot en met 3 juni in Frascati, Amsterdam. Van 14 september t/m 7 oktober op toernee door Nederland en Vlaanderen.
In het toneelstuk Het beroep van Mrs. Warren (1894) van George Bernard Shaw lijkt er aanvankelijk weinig op het spel te staan. Een ambitieuze Britse jongedame (Vivie) krijgt plotseling bezoek van haar frequent afwezige moeder (Mrs. Warren) en haar compagnon Sir George Crofts, een adellijke nitwit die uit is op een huwelijk met Vivie. Bij hen voegen zich de als kunstenaar door het leven gaande Praed, de gokkende klaploper Frank (ook uit op de hand van Vivie), en zijn vader, tevens de lokale dominee. Men fladdert wat om elkaar heen, deelt hier en daar wat plaagstoten uit, en passent wordt een onvermoede familieband onthuld.

En dan ontploft er een tijdbom: Mrs. Warren vertelt Vivie dat haar niet geringe fortuin afkomstig is uit een aantal chique bordelen in continentale hoofdsteden. Vivie verstaat (en accepteert) dit feit als een jeugdzonde van haar moeder, een faux pas van voorbijgaande aard. Maar ze wordt razend wanneer ze erachter komt dat haar moeder die bordelen nog altijd runt.
Shaw schrijft vaardig naar de grote slotconfrontatie tussen moeder en dochter toe. Die ruzie is niet mis. Voor het eerst staat mevrouw Warren met haar mond vol tanden (‘Jij bent de enige die tegen me in opstand gekomen is’), tegenover een dochter die voorgoed afscheid neemt van haar milieu: 'Ik weet heus wel dat de heersende moraal gebaseerd is op valse lucht. En dat ik, als ik je geld zou accepteren en het de rest van mijn leven links en rechts zou uitgeven, zo waardeloos en slecht zou zijn als het stomste rund ter wereld, zonder dat ik er ooit een woord over zou horen. Maar ik wil niet waardeloos zijn. Ik zou het niet prettig vinden om rond te rennen als een levende reclame voor mijn couturier of mijn kapper.’
Dat laatste is overigens precies wat Marlies Heuer in de rol van Mrs. Warren anderhalf uur lang doet. Deze mevrouw is volstrekt ongrijpbaar en niet omver te blazen. En opeens treft ze in haar dochter (Jose Kuijpers) de meerdere. Even wankelt ze, dan recht ze haar rug en stapt ze, zonder haar dochter de hand te schudden, uit het leven van Vivie. Twee harde zakenvrouwen: de moeder gaat over lijken, de dochter zal compromisloos door het leven gaan.
Theatergroep Carrousel heeft dit seizoen twee Ierse Britten op het repertoire: Oscar Wilde en George Bernard Shaw. Van Wilde werd eerder Het portret van Dorian Gray gespeeld, bewerkt en geregisseerd door Matin van Veldhuizen. De alom bejubelde produktie kon mij niet zo bekoren: het pleidooi voor individualiteit, genot en schoonheid werd dermate narcistisch gespeeld, dat de mededeling in de vorm verzonk. De voorstelling hield gewoon te veel van zichzelf.
Bij Het beroep van Mrs. Warren is precies het omgekeerde aan de hand. Hier is de vorm perfect op de maat van de fabel gesneden. De (door regisseur Matin van Veldhuizen stevig gekapte en bekorte) tekst wordt in een razende vaart gespeeld, waarbij iedereen vrijwel altijd aanwezig is, ook wanneer de personages volgens de auteur geacht worden niet aanwezig te zijn. In deze vorm krijgt het stuk de kracht van een wedstrijd, iedereen observeert iedereen, men beloert elkaars strategieen en bedenkt vervolgens een nieuwe tactiek. Dat werkt.
Zeker omdat alle acteurs op het scherp van de snede spelen. Dic van Duin als de adellijke Crofts, met een geweldige ontploffing als zijn huwelijksaanzoek door Vivie wordt afgewezen. Walter Crommelin als de bekakte dandy Praed. Wouter Steenbergen beheerst in de rol van de dominee. En Erik de Visser effectief acterend in de rol van de sluwe klaploper Frank. Het is een mooi, uitgebalanceerd en harmonieus georkestreerd sextet. Het decor van Marc Warning heeft een volledig on-psychologische koelheid - het geeft de aanduiding van een omgeving, meer niet. De prachtige slotconfrontatie tussen moeder en dochter (en dan is iedereen wel af) grijpt plaats rond de koffieautomaat. De twee vrouwen - die van Shaw niet zo enorm veel relief hebben meegekregen - krijgen dat van Marlies Heuer en Jose Kuijpers des te meer. Ik heb zelden twee actrices een schrijver al spelend zo fraai zien corrigeren en aanvullen.
De ook nog eens zeer geestige voorstelling is een goeie demonstratie van hoe mooi toneel kan worden wanneer de makers een superieure greep op hun materiaal hebben. Een lekker potje toneel, dat is het kortom!