Covid-verkiezingen storten de Polen in chaos

Warschau – Een verkiezingsdag zonder verkiezingen. Polen had afgelopen zondag waarschijnlijk een wereldprimeur. Het land verkeert in juridische en politieke chaos. De verkiezingsdatum 10 mei werd geprikt voordat Covid-19 een dilemma creëerde: hoe laat je mensen naar de stembus komen, terwijl je hele land in lockdown is?

De man die in Polen overal over beslist is Jaroslaw Kaczyński, leider van regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Hij wilde verkiezingen in mei, omdat zijn kandidaat, president Andrzej Duda, profiteert van de lockdown. Tegenkandidaten kunnen geen campagne voeren, terwijl Duda zich opwerpt als leider in de coronastrijd. De kansen kunnen echter snel keren door de economische malaise. Dus hoe sneller verkiezingen, hoe beter.

De PiS-meerderheid drukte een geamendeerde kieswet door. Eerst moesten alle 60-plussers per post stemmen. Toen dat op protest stuitte, besloot Kaczyński dat de brievenbus voor iedereen de stembus werd. De Europese veiligheidsorganisatie ovse beoordeelde de chaotisch geplande ‘brievenbusverkiezingen’ echter als niet-democratisch. Vicepremier Jaroslaw Gowin eiste bovendien samen met de oppositie uitstel van de verkiezingen. Zonder hen heeft Kaczyński geen meerderheid in het parlement.

Volgens grondwet-experts kunnen de verkiezingen slechts op twee manieren worden uitgesteld, bij: een erkende natuurramp uitroepen, of een voortijdig terugtreden van de president. Kaczyński weigerde beide omdat hij in beide gevallen langdurig geen wetten kan laten aannemen.

Maar wat dan? Vorige week lag er opeens een ‘overeenkomst van beide Jaroslaws’, Gowin en Kaczyński: het hooggerechtshof moest volgens hen constateren dat de verkiezingen van 10 mei ongeldig waren. Helaas voor Kaczyński heeft hij het hooggerechtshof nog niet helemaal in zijn zak. Rechters lieten doorschemeren dat ze niet wilden meewerken aan deze ‘oplossing’.

De paniek binnen PiS bereikte zaterdag het kookpunt. Een deel van het ‘politbureau’ wilde Gowin dumpen en alsnog verkiezingen houden op 23 mei. Maar toen dreigde premier Mateusz Morawiecki met ontslag. Zonder Gowin is de regering-Morawiecki haar meerderheid kwijt.

Ondertussen gingen de verkiezingen die niet doorgingen officieel dus gewoon door. Zondagavond kwam Kaczyński’s nieuwste truc. De PiS-verkiezingscommissie constateerde dat de verkiezingen geen verkiezingen waren, zodat de PiS-parlementsvoorzitter nieuwe verkiezingen kan uitschrijven. Waarschijnlijk wordt het juli.

De 38 miljoen Polen kunnen het niet meer volgen. Onder hen de commentator Jacek Zakowski: ‘Is dit de consolidatie van autoritaire macht, of het afbrokkelen van de krachten die streven naar autoritarisme in Polen?’