KUNST  Papierbiënnale

CREATIEF MET PAPIER

In Museum Rijswijk en het CODA Museum in Apeldoorn is voor de zevende keer de Holland Papier Biënnale georganiseerd. De twee musea hebben ruim twintig mondiaal opererende kunstenaars en hun zeer gevarieerde werken verdeeld. Het kost een dag, maar dan ben je helemaal bij.
Het gevaar van zo’n specifieke presentatie is dat het materiaal de boventoon gaat voeren. Deze biënnale ontkomt er in elk geval niet aan. Papier blijkt een veelzijdig product. Je kunt ermee breien, erin knippen, ervan kleien, het scheuren, en meer. Dat leidt tot metersgrote objecten in een lijst aan de muur, of kleine op een sokkel neer te zetten boompjes van papiertouw. Papier gecombineerd met houtskool, bijenwas, metaal, verf, walnootsap, kippengaas, Oost-Indische inkt, glas en nylondraad. Papier gemaakt van esdoorn- en populierbladeren. Zelf geschept.
Jeugdherinneringen dringen zich op: aan creatieve middagen vol geworstel met papier-maché, een kinderschaartje met botte punten, een afbeelding maken van gescheurde snippers. Door de kartonnen sculpturen van de Duitse Annette Wimmershoff en de manshoge figuren van de Nederlandse kunstenares Oskar schemeren sinterklaassurprises; de geometrische vormen van de Nederlander Ferry Staverman doen denken aan de plat opgevouwen kerstklokken die uitgevouwen veranderen in hun driedimensionale vorm.
Daardoor wordt het zicht enigszins ontnomen op de artistieke waarde van de werken. Wat maakt de Venus van Richard Mens, bijvoorbeeld, nu precies tot kunst? Mens maakte proppen van krantenpapier en modelleerde die met behulp van doorzichtig plakband tot een pronte dame. En wat te vinden van de boeddhabeelden van Long-Bin Chen? Hij stapelde telefoonboeken op elkaar en beeldhouwde er een kop uit, als was het een stuk hout of steen. De voorkant ziet eruit als, ja, wat eigenlijk, marmer? Geen papier in elk geval. De achterkant verklapt de herkomst: we zien de ruggen van een flinke stapel Yellow Pages. Bewondering wordt vooral afgedwongen door virtuositeit en het ludieke gehalte. Staat dit daar nou omdat het van papier is? Zou het gemaakt van ander materiaal ook door de ballotage gekomen zijn? Dat is misschien een aardig neveneffect van zo’n biënnale: dat je je weer eens afvraagt wat je (zelf) eigenlijk onder kunst verstaat.
De Amerikaanse Winifred Lutz komt tijdens deze tentoonstelling het dichtst bij de ervaring waarbij je werk sec ziet voor wat het is. Zij maakt haar eigen papier en vormt er een soort keien van. Die hangen aan de muur, stoer en robuust. Maar ze zijn hol en vederlicht. Hier gebeurt eindelijk iets, iets wat voorbijgaat aan een geinig idee.
De biënnale houdt niet op bij de museumdeuren: er komt een papiermarkt en een masterclass papierscheppen, en de tentoonstelling is aanleiding voor een mooi uitgegeven boek, Puur papier, een bron van informatie over de oorsprong van papier, een Chinees papiermakersdorp, het zelf maken van papier, dieren die papier maken (wespen bijvoorbeeld), het recyclen van papier et cetera. Aangevuld met voorbeelden van uiteenlopende papiersoorten.

De Holland Papier Biënnale 2008 is te zien
t/m 14 september in Museum Rijswijk en CODA Museum Apeldoorn,www.hollandpapierbiennale.nl