Buitenland

Crisis?

De zomer is de laatste jaren uitgegroeid tot een rampseizoen, met een curieuze hyperactiviteit van IS, Rusland, Israël, Hamas en anderen in de hetere maanden.

In de afgelopen weken hebben we evenwel een nieuw niveau van intensiteit bereikt. Het is nog maar een maand geleden dat de Britten zichzelf uit de Europese Unie stemden. Een week daarna bliezen drie IS-terroristen zichzelf en legio anderen op in de luchthaven van Istanbul. De week daarop volgde nationale onrust in de VS nadat twee zwarte mannen door de politie waren doodgeschoten; een dag later doodde een schutter als wraak vijf agenten in Dallas. Weer een week verder volgde de terreuraanslag per vrachtauto in Nice. Een dag erna ontvouwde zich de mislukte couppoging in Turkije, en de daaropvolgende dollemansrit van het land richting dictatuur. Na twee dagen schoot een nieuwe schutter in de VS uit wraak drie agenten dood. Een dag daarop was er een _lone wolf-_bijlaanval in een Duitse trein en op vrijdag 22 juli, precies vijf jaar na de massamoord van Anders Breivik, richtte een Iraans-Duitse scholier een bloedbad aan in een winkelcentrum in München, twee dagen later gevolgd door een bomaanslag in Ansbach door een Syrische vluchteling in naam van IS: vijftien gewonden. Tussen al die ellende is het een verademing om de politieke operette in de VS te volgen.

Just tired’ was een van de meest gelezen reacties in de VS op de laatste moorden – afgestompt door de lawine van slecht nieuws. Het lijkt alsof de geschiedenis te veel gebeurtenissen in een te korte periode propt. De Amerikaanse historicus David Bell sprak in Foreign Policy van ‘samengeperste tijd’. Hij betitelde 2016 al als ‘een slecht jaar’, en het is pas voor de helft voorbij. Het zijn adembenemende spektakels als de geschiedenis opeens gebeurtenissen begint af te jakkeren die bedoeld zijn voor een periode van jaren.

Eind jaren zestig, bijvoorbeeld. In een boek over literatuur en politiek in die periode ging het in de inleiding over ‘de wereldwijde samenloop van gebeurtenissen die als “1968” bekend is komen te staan’. Dat jaar trapte in januari af met de Praagse lente, een ongeluk met vier waterstofbommen op Groenland en het Tet-offensief in Vietnam. In de loop van 1968 zouden nog massale demonstraties tegen de Vietnamoorlog en voor burgerrechten plaatsvinden in de VS, net als legio geweld tussen politie en Black Panthers, massademonstraties en bijna-revolutie in Parijs, de moord op Martin Luther King en presidentskandidaat Robert Kennedy, de aanslag op Rudi Dutschke en de afslag richting geweld van de Rote Armee Fraktion, de moordpoging op Andy Warhol, een staatsgreep in Irak (door Saddam Hoessein) en in Panama, een bloedbad in Mexico voorafgaand aan de Olympische Spelen, oprichting van de Rode Khmer, de verkiezing van Richard ‘ik ben geen boef’ Nixon, en nog een reeks andere rampen.

We moeten geen ‘theater van de angst’ creëren

Zo’n gecondenseerd jaar kan de wereld ook juist een goede richting in trekken. Zoals 1989, met opwarmers als het einde van het bewind van Pieter Botha, Hirohito en Ronald Reagan, en aan het einde van het jaar het neertuimelen van de communistische regimes in Oost-Duitsland, Tsjecho-Slowakije, Polen, en de rest. Maar 2016 voelt meer als 1968. Dat jaar was volgens veel Amerikanen ‘het slechtste jaar in de Amerikaanse geschiedenis’.

Zijn we op weg naar 2016 als slechtste jaar (sinds 1945) in de Europese? Het voelt zo. Het voelt ook alsof al dat slechte nieuws bij elkaar hoort en elkaar veroorzaakt, een zelfversterkende spiraal richting climax. Dat is natuurlijk onzin, maar het onheilsgevoel is onmiskenbaar. Kunnen we spreken van ‘crisis’?

Een les van die samengebalde jaren is dat crises ook weer overgaan. Net als de cyclus van terrorisme. Terreurgroepen ‘falen systematisch in het bereiken van hun verklaarde doelen’, stelt een veelgeciteerde historische studie. Onze eigen Beatrice de Graaf herinnert er regelmatig aan dat golven van terrorisme altijd overgaan. Maar ook dat we aan rust en bezinning moeten doen en zorgen dat we niet meewerken aan het creëren van een ‘theater van de angst’. Dat is met name belangrijk omdat een van de grootste crises van dit moment plaatsvindt in de westerse democratieën. Ook dit slechte jaar zal overgaan. Hoe pijnlijk het ook is om het vanaf onze schermen te volgen, we kunnen in ieder geval iets kleins bijdragen om de crisis niet te verdiepen. Rust en bezinning.