Economie

Crisisjaren

De crisis kan nog jaren duren, zo stelde Klaas Knot. Hij greep het jaarverslag van De Nederlandsche Bank aan om erop te wijzen dat de oorzaken van de crisis nog niet zijn weggenomen. Nog in dezelfde week kreeg hij gelijk.

De overeenkomst met Cyprus had het land en zijn banken in rustig vaarwater moeten brengen maar veroorzaakte een storm, of eigenlijk een bestorming. De Cyprioten renden naar de pinautomaten om hun spaar­tegoeden op te nemen en een heffing te ontwijken. De redding lijkt Cyprus en zijn banken van de regen in de drup te hebben geholpen.

Het kleine landje met de te grote en schimmige bancaire sector bleek niet makkelijk te redden, door alle voorwaarden die er van alle kanten aan verbonden werden. Christine Lagarde had namens het Internationaal Monetair Fonds de op zich redelijke eis dat de schuld voor Cyprus houdbaar moest blijven. Dat betekende dat het benodigde bedrag van zeventien miljard niet als leningen aan de Cypriotische overheid verstrekt kon worden. Maar de andere landen, Duitsland en Nederland voorop, waren niet van plan om leningen kwijt te schelden, en zeker niet om criminele gelden van Russische rijken te beschermen. Het resultaat was een lening van tien miljard en een heffing op grote maar ook op kleine spaarders. Het waren de laatsten die naar de pinautomaten renden.

De gang van zaken klinkt logisch maar de uitkomst is dat allerminst. Er zijn zeker twee grote bezwaren. Ten eerste kan de redding een precedent scheppen. Als in Cyprus een heffing op (kleine) spaarders een uitkomst is, waarom dan niet in Italië of in Spanje? Hierdoor kunnen de spaartegoeden, ondanks de formele garantie tot een ton, vroeger of later in beweging komen en uit Zuid-Europa stromen. Het is niet voor niets dat de rente voor Italië en Spanje nauwlettend in de gaten wordt gehouden. Het gevaar van besmetting zal niet als verrassing komen. Jeroen Dijsselbloem heeft als voorzitter van de eurogroep eerder al voor het nodige rumoer gezorgd door niet uit te sluiten dat andere schuldeisers dan spaarders een veer moesten laten. Natuurlijk zullen de Europese leiders, Dijsselbloem voorop, bezweren dat Cyprus een uniek geval is. Dat is het ook. Het is echter de vraag of het verhaal overtuigt.

Ten tweede is er geen duidelijke, structurerende poging ondernomen om de verstikkende verstrengeling van landen en banken te doorbreken. De steun aan Spanje via het Europese stabiliteitsmechanisme zou als voorbeeld kunnen dienen. Maar bij Cyprus is dit niet gevolgd. Overheid en banken lijken juist op een hoop gegooid. Zo lijkt de eurozone van de ene naar de andere redding te hobbelen zonder een duidelijke koers uit te stippelen.

Cyprus bewijst onbedoeld het gelijk van Knot: de oorzaken van de crisis zijn niet weggenomen. In een situatie waarin landen en banken elkaar omver kunnen trekken, zullen politieke dwalingen steevast voor nieuwe onrust op de financiële markten zorgen. Cyprus kan worden beschreven als een kluis van crimineel gewassen geld of als een centrum van witwaspraktijken, maar kan niet worden afgedaan als een incident. Het past in een reeks. De verkiezingen in Italië zijn ook zo’n incident. De Italiaanse kiezers zijn niet verleid door het economische verstand van Mario Monti maar door de valse poses van Berlusconi en het verzet van Beppe Grillo. Het gevolg is dat het kiezen van een parlementsvoorzitter al een hele toer is geworden. Het land verkeert in een bestuurlijke impasse en zal niet kunnen bijsturen om de financiële afgrond te vermijden. Het einde aan de reeks van ‘incidenten’ is nog niet in zicht.

Jean-Claude Juncker is niet te beroerd om zijn opvolger Jeroen Dijsselbloem een veeg uit de pan te geven en heeft laten blijken tegen de heffing op kleine spaarders te zijn. De vraag is ­inderdaad waarom die kleine spaarders niet beschermd zijn. Dijsselbloem heeft bij SNS naar eigen zeggen het spaargeld willen veiligstellen door naar het zware middel van nationalisatie te grijpen. Waarom krijgt de kleine spaarder hier bescherming en daar niet? Het is alleen te rechtvaardigen als Cyprus wordt afgeschilderd als een rovershol en alle Cyprioten als rovers.

De gemiddelde Cyprioot zal ook zonder de heffing het gelag betalen voor de luchtbel van Cypriotische banken, opgeblazen door Russische gelden. De bancaire sector zal de klap nog lang voelen doordat het buitenlandse kapitaal een veiliger oord zal zoeken. Die klap zal in de economie doordreunen. Het is bepaald de vraag of de overheidsschuld na de extra lening van tien miljard houdbaar is als de bancaire sector wordt gehalveerd en de economie omlaag wordt getrokken.

Voor de redding van Cyprus is veel tijd genomen. Maar dat heeft niet geholpen: de redding van banken werd een run op banken. Per saldo is er geen puin geruimd maar is de puinhoop groter geworden. Met dergelijke besluiten in de eurozone kan de crisis inderdaad nog jaren duren.