Cyberpaniek

Het Stedelijk Museum is inmiddels ook aangesloten op het Internet. Een heuglijk feit? Daar is het museum zelf nog niet over uit. Althans, dat proef ik uit de tentoonstelling die deze zomer de wittebroodsweken van de eigen site begeleidde: Under Capricorn - The World Over. Het is een co- produktie. Conservator Dorine Mignot en de Nieuwzeelandse dichter en tentoonstellingsmaker Wystan Curnow leven op 20.000 kilometer van elkaar. Ongeveer tezelfdertijd meldden zij zich bij globetrotter Rudi Fuchs met een plan voor een expositie over ‘het cybernetische levensgevoel’.

Veel meer gemeenschappelijks kan ik uit de tentoonstelling niet destilleren; het was blijkbaar voldoende reden voor een gelegenheidscombinatie tussen het Amsterdamse museum en de City Gallery in Wellington. Onder de hybride titel gaat een project schuil dat alle sporen van diepe twijfel en bezorgdheid draagt, maar ook van een helder besef dat de bus naar de toekomst is gemist voor dat je het weet. Het chaotische samenspel van de tentoongestelde werken, de kwetsbare high-tech, de vormgeving van de catalogus en de artikelen daarin getuigen allemaal van de idee dat we in een turbulente tijd leven waarin het lot van het kunstmuseum aan een zijden draadje hangt. Tegelijkertijd worden er ernstige pogingen in het werk gesteld de mode der nieuwe media te relativeren door een aantal oudgedienden te presenteren, als waren ze voorlopers en lichtende voorbeelden voor de jonge generatie kunstenaars. Deze laatsten vinden het hierarchische museum op hun beurt best een keer een aardige plek om te exposeren, maar hun hebben de horizontale netwerken en virtuele gemeenschappen oneindig veel meer te bieden. Wat dat betreft is de tentoonstelling op te vatten als een geforceerde poging de historisch bewezen relevantie der ouderen alvast bij voorbaat in de toekomst te projecteren.
Maar zo gemakkelijk gaat dat niet. In cyberspace zijn reputaties nauwelijks iets waard. Iedereen moet zich opnieuw bewijzen. Under Capricorn gaat daarmee helemaal niet de wereld over, gaat ook niet over de wereld, maar is vooral een bespiegeling over de eigen paniek. En de spiegel wil niet meewerken, en zegt: ‘Schoon zijt gij wel, o koningin. Maar over de bergen woont Sneeuwwitje en die is duizendmaal schoner dan u.’ Over de bergen - dat is noch te Wellington, noch in de Paulus Potterstraat. Zelfs niet de Stedelijk site http://art.cwi.nl/stedelijk/capricorn, al is het beslist de moeite waard even te gaan kijken.
De aardigste ervaring tijdens mijn bezoek aan de tentoonstelling was de aanvaring met een suppoost, die als een ervaren stuurman op de brug de installatie van Art+Com uit Berlijn bediende. Het werk heet Terravision. Volgens het persbericht 'kan de bezoeker in een interactive installatie als vanuit de ruimte naar de aarde kijken en zo sterk inzoomen op bepaalde geografische punten op de globe, dat zelfs tot in een gebouw kan worden genavigeerd’. Met behulp van uiterst krachtige processoren wordt in (bijna) real time een beeld opgebouwd, bestaande uit gegevens die wereldwijd van databanken worden geplukt. Het is meer iets voor het Planetron of de Aviodome dan voor een museum. Dit is een wondere wereld die wij aan de vingertoppen hebben. De blik van Joeri Gagarin gedemocratiseerd. Iedereen zijn eigen Wubbo Ockels. Je bent zelf een smart weapon. Niets is meer veilig voor de met gigabytes geladen voyeur. Terravision speelt in op visoenen van macht en controle. Het is de belofte van totale toegang. Een belofte, zo totaal dat het niemand meer kan schelen of die belofte ook wordt waargemaakt.
Maar met een suppoost als grote roerganger wordt het werk al snel een verzoekplatenprogramma. Vanwege de frequente computercrashes en het langdurige herstarten heeft men kennelijk besloten de bediening van de ruimtesonde alleen aan gekwalificeerd personeel over te laten, die me dat ook nadrukkelijk laat weten. Ik moet nu maar geloven dat de suppoost met de installatie 'interacteert’. Voor mijzelf rest: a giant leap for a couch potato.