Economie

Cynisme

Wie naar zijn bankrekening kijkt en de kranten volgt, weet dat niet alles appeltje-eitje is in het Koninkrijk der Nederlanden. Terwijl de winsten van multinationals tegen de plinten klotsen, het handelsoverschot nog nooit zo hoog geweest is, personeel niet aangesleept kan worden en aandeelhouders en bestuurders hosanna juichen, hikt de gewone Nederlander nu al decennia aan tegen stagnerende of dalende inkomens, stijgende woonlasten, hogere belastingen en toenemende kosten voor het levensonderhoud.

Vorige week berichtte De Telegraaf dat ook huishoudens met een modaal inkomen vaker betalingsproblemen kennen: de maand is langer dan de portemonnee dik is. En anders dan bij de onderklasse, waar het komt door de flexibilisering van de arbeidsmarkt, is de hoofdschuldige hier de huizenmarkt, die steeds meer huishoudens dwingt hun hoofd maximaal in de schuldenstrop te steken met hoge hypothecaire lasten tot gevolg.

En deze week was er het bericht dat in tien jaar tijd de voedselprijzen met meer dan veertien procent zijn gestegen. Het kwam vooral door de stijging van de btw op eerste levensbehoeften, van zes naar negen procent, een van de eerste regeringsdaden van Rutte III. De andere reden was het gesneefde voornemen om de dividendbelasting ter waarde van twee miljard euro per jaar te schrappen. En dat moest zelf weer aan het zicht onttrekken dat met ingang van volgend jaar de vennootschapsbelasting wordt verlaagd om het internationale concurrentievermogen van de vestigingslocatie ‘Nederland’ te vergroten nu de belastingontwijkingsconstructies onder vuur liggen. Het kost ons minstens het dubbele en wordt onder meer opgebracht door de verhoging van de btw. Oftewel, drie kabinetten Rutte zijn negen jaar ‘f*ck de burger en lang leve het grootbedrijf’ geweest.

En dan is daar ineens, op een zonnige zaterdagmiddag in juni, een Rutte in hemdsmouwen en spijkerbroek die doodleuk de Nederlandse multinationals publiekelijk oproept om de lonen te verhogen. Omdat het sociaal contract waarop het kapitalisme is gebaseerd – als wij nog rijker worden, worden jullie ook een beetje rijker: de essentie van het doordruppelkapitalisme – met voeten wordt getreden.

Rutte verwacht dat het kiezersvolk niet verder kijkt dan de neus lang is

De boodschap is niet nieuw. Klaas Knot van De Nederlandsche Bank, de OESO, Christine Lagarde van het IMF, en de Europese Commissie gingen hem voor. In Nederland gaat het door te lage eurokoers, corrupte politici (zie dividendbelasting) en gecoöpteerde vakbonden te goed met de exportsector en gaat het door loonmatiging, belastingverhogingen en bezuinigingen op publieke voorzieningen te slecht met huishoudens. En dus met de binnenlandse bestedingen. En dus met het midden- en kleinbedrijf. Al tijden roepen allerlei instanties om een fikse loongolf in Nederland om iets aan deze structurele onevenwichtigheid te doen. En nu dus ook Mark Rutte.

Hoezeer ik het ook met hem eens ben (het beste wat Nederland op dit moment kan gebruiken is een bestedingsimpuls, al was het maar om draagvlak te kopen voor de ingrijpende klimaatmaatregelen die nodig zijn om Nederland klimaatneutraal te maken), druipt de oproep van Rutte van het politieke cynisme.

Na negen jaar grote offers van Nederlandse burgers te hebben gevraagd om voor vijftig miljard euro begrotingsevenwicht en dalende overheidsschuld na te jagen, kondigt de premier niet aan om het begrotingsoverschot van elf miljard dat de overheid dit jaar boekt aan de samenleving terug te geven. Nee, hij doet met een zwierig gebaar een greep in een portemonnee die de zijne niet is, die van het grootbedrijf. En suggereert daarmee dat negen jaar Rutte niets te maken heeft met de financiële problemen waar steeds meer Nederlanders mee kampen.

Het illustreert een wijze van politiek beoefenen waarin Rutte excelleert. Gebaseerd op de verwachting dat het kiezersvolk niet verder kijkt dan de neus lang is en reageert op impulsen in plaats van analyses, strooit Rutte nu al negen jaar met beloftes die nooit zijn bedoeld om nagekomen te worden.

Het is politiek cynisme in zijn meest zuivere vorm. Alles om de VVD-machine in het zadel te houden. Kan niet schelen dat dit het electorale ongenoegen voedt, de democratische instituties beschadigt, het aanzien van ambt en partij besmeurt en de belangen van Nederland en haar burgers schaadt.