Da zdravstvoejet Karel van het Reve

Toen ik hoorde dat Karel van het Reve was gestorven, dacht ik onmiddellijk: ‘Daaraan heeft hij zeer verkeerd gedaan.’ Karel hield van deze zin van Multatuli.

Er zijn weinig mensen die zo van mooie zinnen en regels kunnen genieten als hij; duizenden kende hij er uit zijn hoofd. ‘Je zou bijna kunnen zeggen dat een goede zin een zin is die je vanzelf onthoudt. Maar dat is niet zo. Ik ken namelijk ook een heleboel lelijke zinnen uit mijn hoofd.’ Het zou best zo kunnen zijn dat Karels aversie jegens het communisme voortkwam uit de walgelijke propaganda die het communisme voor zichzelf maakte met behulp van lelijke zinnen. In Het geloof der kameraden geeft hij daar een voorbeeld van: 'Lezers die wel eens in Rusland geweest zijn zullen zich misschien herinneren dat men daar langs de spoorweg soms in bloemen of steentjes uitgevoerd de leuze aantreft: “Da zdravstvoejet marksizm-leninizm!” - een leuze die ons meteen al iets leert over een van de belangrijkste eigenschappen van deze wereldbeschouwing: haar zeer grote agressiviteit.’ Het geloof der kameraden stamt uit 1969, twintig jaar voor de val van het communisme. Karels vader, de schrijver en journalist Gerard Vanter, corrigeerde het boek voor zijn zoon. Daarna was het eveneens gedaan met het communisme van Vanter, die aan deze wereldbeschouwing toch veel te danken had. Karel van het Reve kon onontkoombaar redeneren. Hij kon zijn redeneringen glashelder opschrijven. Tot op heden heeft hij altijd gelijk gekregen. Hij heeft het niet altijd makkelijk gehad, vooral niet in de jaren zestig en zeventig toen het marxisme nog door de linkse beweging werd omarmd. Hij was een mild mens, een groots ironicus, soms een pestkop, maar bovenal iemand die glashelder en in prachtig Nederlands kon schrijven. Op een dag, ergens in de jaren tachtig, kwam ik Karel tegen. We raakten in gesprek. Opeens citeerde hij de regels: 'Oost is Oost en West is West, Hollandse boter - beter dan best. Voor sauzen, salades en ander eten, zou ik geen betere boter weten… Weet je van die regels zijn?’ Ik wist het niet. Karel citeerde de Russische versie en zei: 'Van Majakovski… Dat je dat niet meteen hoorde.’