Daar was de eerste kamer juist voor uitgevonden

De Eerste Kamer wordt gevormd door verstandige lieden die geacht worden kritisch te kijken naar het gefoezel in de Tweede Kamer om ten slotte voor Het Torentje door de knieen te gaan. Erg goed functioneert dit gezelschap dus niet. Er is traditioneel veel gemopper en zelfs enige zelfkritiek. Het radicaalst zijn degenen die vinden dat de Eerste Kamer moet worden opgeheven.

Deze gedachte gaat voorbij aan het feit dat het niet verstandig is een democratisch instrument te elimineren dat in theorie goed kan functioneren. Bijvoorbeeld door de Eerste Kamer te betrekken bij het proces van ‘bestuurlijke vernieuwing’, vanouds de specialiteit van de systeemsleutelaars van D66. Vreemd dat op dit terrein in dat milieu nooit iets wordt voorgesteld wat het overdenken waard is.
Jacob Kohnstamm (D66), staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, heeft voorgesteld de Eerste Kamer op een andere wijze te laten kiezen. Tot dusverre gaat dit getrapt. De stemgerechtigde burgers laten weten wie er in de Provinciale Staten horen te zitten, en die stellen vervolgens de Eerste Kamer samen.
Nee, erg bevredigend is deze procedure niet. Regelrecht heilloos is echter het voorstel dat Kohnstamm heeft bedacht. Hij wenst de Eerste Kamer in de toekomst samen te stellen door een uit Tweede-Kamerleden bestaande kiescommissie. Dat zou dus betekenen dat het ene college, dat geacht wordt het andere college te corrigeren, uitmaakt wie er in dat andere college mag plaatsnemen. Het is te bespottelijk voor woorden.
Er is op parlementair niveau onmiskenbaar behoef te aan een 'effectieve hindermacht’. De term is van PvdA-senator prof. J. Th. J. van den Berg, in een liber amicorum ter nagedachtenis van Jan Kassies. Van den Berg, die een aantal jaren meedraaide in de Senaat, wijst erop dat de Tweede Kamer weinig gevoel heeft voor haar theatrale taak. De volksvertegenwoordigers acteren voornamelijk voor het ambtenarenapparaat. Nee, gelukkig is het geen volkstoneel, zoals dat in het Britse Lagerhuis wordt gespeeld, maar de vertoningen aan 'de Overzijde’ (van het Binnenhof) hebben in elk geval het voordeel dat daar 'althans de dwang de zaken te beperken tot de hoofdlijnen’ bestaat.
Er is rivaliteit tussen de Eerste en Tweede Kamer. Allicht, daar is de Eerste Kamer voor uitgevonden. Dat kan tot ongelukken leiden, ongelukken in de ogen van regering en Tweede Kamer, die zich voor de voeten gelopen voelen. Er kunnen inderdaad rare dingen gebeuren. Op dit moment is de PvdA-fractie de grootste in de Tweede Kamer, terwijl de VVD-fractie de grootste is in de Eerste Kamer. Omdat beide partijen nog net niet fusierijp zijn, moeten toekomstige fricties niet worden uitgesloten. Dat wordt, in het voorstel- Kohnstamm, inderdaad voorkomen als de Tweede Kamer in de toekomst over de samenstelling van de Eerste Kamer beslist.
De eenvoudigste oplossing is echter over het hoofd gezien. Men geve de burgers vierjaarlijks niet een, maar twee stembiljetten, voor Tweede en Eerste Kamer - en iedereen is weer gelukkig. Behalve wellicht Jacob Kohnstamm, maar hiermee valt te leven.