Daarom zo mooi

Groten is het gegeven een neutrale uitdrukking zo van betekenis te voorzien dat ze nooit meer zijn wat ze ooit, in onschuld, waren. Sinds 13 november 1995 is ‘daarom’ voorgoed van lading veranderd door Arjan Ederveen in de laatste aflevering van zijn zevendelige reeks 30 minuten. Hij is daarin een middelbare vrouw die de viering van haar verjaardag voorbereidt terwijl haar hoogzwangere dochter zich in een huwelijkscrisis bevindt.

De tekst is een monoloog in de vorm van de telefoongesprekken die de vrouw met een vriendin voert. Het beeld is als in Rear Window: de camera is gericht op een flat aan de overkant waar de dramatis personae doen wat wij thuis doen - opstaan, aankleden, gedag zeggen, opruimen, naar bed gaan. Reality ten top. Geluid en beeld zijn niet gekoppeld: de telefonades gaan over wie er op haar verjaardag komen, wat ze te eten zal maken, hoe ze aan voldoende stoelen komt en over het huwelijksleed; door die gesprekken gaat de kijker begrijpen wie de wajangpoppen aan de overkant zijn die komen, gaan, een (klein)kind langsbrengen. Op de verjaardag zelf speelt zich de enige zichtbare dramatische scene af. Ma bemiddelt in haar slaapkamer tussen dochter en schoonzoon en wanneer die zich ter verzoening terugtrekken blijft ze zelf huilend op de rand van haar bed zitten, het kleinkind op schoot. Ik heb niet de illusie dat de niet- kijker duidelijk is hoe ‘daarom’ (het stopwoord dat de vrouw eindeloos en in wisselende intonatie gebruikt) in elkaar steekt; laat staan waarom ik het geniaal vind. De enige zin die m'n poging kan hebben, is wekken van nieuwsgierigheid die, uitzonderlijk voor het medium, alsnog bevredigd kan want de zeven afleveringen staan op een band die de VPRO verkoopt voor maar dertig gulden.
Voor sommigen begint de geschiedenis van Nederlands tv- drama met Rudi Schokker huilt niet meer van Gerben Hellinga en Pieter Verhoeff. Daarin werd fictie verpakt in een documentaire televisievorm. Zo knap dat ontelbaren dachten 'de werkelijkheid’ gezien te hebben. Ik had het niet voor mogelijk gehouden dat er nog eens iemand op zou staan die een zo grote greep heeft op tv- formules, op het type mensen en problemen dat we daarin te zien krijgen, dat opnieuw ontelbaren in de veronderstelling blijken te verkeren dat de man die in een verkeerd lichaam is geboren (noordelijke boer in plaats van de Afrikaanse krijger die hij werkelijk is) echt bestaat. Arjan Ederveen dus. In schitterende samenwerking met regisseur Pieter Kramer. Nipkow. Op mijn werk loopt een kloof tussen hen die dat beseffen en degenen die van hun gezond niet weten. De eerste groep heeft 30 minuten (VPRO) gezien. De tweede, mogen we hopen, niet. Want wie hoorde en zag en niet beseft is beklagenswaard.
Arjan Ederveen zag ik voor het eerst in diezelfde school. Ik liep langs toen hij in een pauze in de kantine scenes speelde met Kees Prins. Schnabbeltour. Van de Duo’s nooit gehoord (wie toen wel?), immuun voor lollig doen en veel dringende klussen die wachtten - maar een minuut was voldoende om weerloos te raken jegens kwaliteit. Later haalden ze de televisie.