THEATER: Moby Dick

Dada-rock in ’t vooronder

Bochum – De speelvloer van de Kammerspiele, een open lijsttoneel met vierhonderd toeschouwersplaatsen, ziet eruit als een van toneelmist doorwalmd podium voor een popconcert én als het mysterieus vooronder van een groot schip. Midden achter: het kombuisraam met uitzicht op een universum. Rechts achter, rug zaal, een figuur in een groot jack, grijs haar, kapiteinspet.

Medium toneel 373 moby dick 2439

Links achter, hoog boven iedereen, een dame in een lange witte jurk, ook rug zaal. Zij draait zich als eerste naar ons. De mens geworden potvis Moby Dick. In een verbaasde monoloog beziet zij het volk aan de kust dat afscheid neemt van de dierbaren. Om haar kant uit te varen. Teneinde hun oorsprong te zoeken, hun evolutionaire baarmoeder, het grote donkere gat van de oceaan. Waar ze, op jacht naar haar, ook hun noodlot zullen vinden. En hun dood. Drie van hen vertellen over de reis: de man in het kraaienest, de man aan het roer en de man met het sextant. Ten slotte draait ook de figuur in het jack, kapitein Ahab, zich naar ons toe. Van hem mocht de verleidelijke potvis al eens proeven: tijdens hun vorige gevecht verloor de man zijn been. Welkom bij de muziekvertelling Moby Dick, die de vorm heeft van een ruig, dadaïstisch popconcert, met een vette knipoog naar de concertante opera.

Sinds najaar 2011 is de Münchner regisseur Anselm Weber (1963) artistiek leider van Schauspielhaus Bochum, in Duitsland een belangrijk toneelhuis met een rijk verleden. Sinds dat najaar zijn Paul Koek en zijn Veenfabriek in de industriestad als vaste gasten aangeschoven. Dit seizoen leverde die samenwerking Moby Dick – das Konzert op en deze in het Ruhrgebied bejubelde voorstelling komt nu naar Nederland.

Op de een of andere manier zitten die reusachtige potvis en de wraak zoekende Kapitein Ahab in de lucht. Louis Andriessen herleest het boek om er muziektheater van te maken. Luk Percevals Hamburger Thalia Theater opent komend seizoen met een toneelbewerking. Paul Koek was ze allemaal voor. Hij heeft met schrijver Peter Verhelst en dramaturg Paul Slangen de mythisch-reusachtige meta-roman uit elkaar getrokken en de stof geconcentreerd in vijf monologen. Daaronder weeft de muziekformatie Track (slagwerk, piano, een geniale sounddesigner, gitaar), die altijd in de buurt van Koeks Veenfabriek opereert, een muzikaal tapijt dat zowel zorgvuldig is gearrangeerd en tegelijkertijd ook ter plekke lijkt te ontstaan. Het lijkt verrassend veel op jammen. Dat hoge improvisatiekarakter heeft het ook zeker. Verder viel mijn mond er vooral wagenwijd van open, zo’n sterk, energiek, vet, prachtig vol geluid heeft dit on-illustratieve en authentieke muziektheater. De bühne (vorm en licht: Theun Mosk en Denny Klein) transformeert mee op de wilde tonen en de sterke teksten.

De grote roman bezorgde schrijver Herman Melville in 1851 weinig roem. Die kwam pas veel later. Een jaar eerder schreef hij White-Jacket over het oorlogsschip Neversink en matroos Lemsford, die lofdichten schrijft. Hij lanceert zijn odes en gezangen door ze in een kanon te stoppen dat saluutschoten afvuurt. ‘Zó publiceer je poëzie!’ Moby Dick als muziektheater lanceer je zo, zegt Paul Koek het hem na. Als een kanonsvoltreffer. De Nederlandse première verdient die naam overigens dubbeldwars: de Hollandse acteurs spelen in hun moerstaal, de Duitsers spelen voor de gelegenheid in het Nederlands! Na endlich!


Moby Dick – het concert, 27 en 28 mei in de Stadsschouwburg Amsterdam, 31 mei en 1 juni Rotterdamse Schouwburg, 13 september t/m 7 december Nederlandse tournee; veenfabriek.nl


Beeld: Thomas Aurin
Bijschrift: Moby Dick - het concert