Film

Dagdromers en anarchisten

Film: Ealing-komedies op dvd

De Ealing-filmstudio’s, gelegen in Ealing Green, Londen, vormen de wieg van de moderne Britse komedie. Veel Britse sitcoms, bijvoorbeeld de BBC-klassieker The Fall and Rise of Reginald Perrin en een flink deel van het werk van Monty Py thon, hebben hun bestaan te danken aan Ealing. De studio ontstond in 1902 en tot ver in de jaren vijftig schitterde Ealing met films die nog niets aan kracht hebben ingeboet, vooral Kind Hearts and Coronets (1949), The Lavender Hill Mob (1951) en The Ladykillers (1955). De oude glorie is vergaan. Nadat de BBC de studio in 1959 had gekocht en er klassiekers maakte als The Singing Detective, ging het bergafwaarts met Ealing. Van een ideologie of een spe cifieke stijl van film maken zoals in de jaren vijftig is geen sprake meer. Daarom is het boeiend opnieuw te kijken naar de gouden Ealing-films, die nu op dvd zijn verschenen.

Wat die Ealing-ideologie was, blijkt uit een beroemde opmerking van het Ealing-hoofd Michael Balcon, die zei: «Wie wil nou niet een bureaucraat voor z’n kont schoppen?» Ealing-films hebben als rode draad de droom van de middenklasse om zich te verzetten tegen de elite. Typische Ealing-helden zijn, in de woorden van Balcon, «dagdromers en anarchisten».

Neem Henry Holland (Alec Guinness), bankemployé. In Charles Crichtons The Lavender Hill Mob houdt hij twintig jaar lang, bolhoed en paraplu in de hand, toezicht op de goudtransporten van de bank. De beledigingen van zijn bazen, die vinden dat hij geen greintje verbeelding be zit, hoort hij lijdzaam aan. Maar Henry heeft wel een droom: hij wil gangster zijn. Hij voegt de daad bij het woord en berooft het transport. Tegen een collega zegt hij glunderend: «Noem mij maar Dutch…» (Naar de beruchte Amerikaanse gangster Dutch Schultz.)

Henry is een vroege versie van Reginald Perrin, hoofdrolspeler in de gelijknamige BBC-sitcom uit de jaren zeventig. En Holland wijst ook vooruit naar Sam Lowry (Jonathan Pryce) in Brazil (1985) van de pythonite Terry Gilliam. Alledrie zijn bureaucraten die in werkelijkheid «dagdromers en anarchisten» zijn.

Alec Guinness was de perfecte Ealing-held. Ook in The Ladykillers van Alexander Mackendrick speelt hij een schurk, maar nu een met een gemene inslag. Naast Guinness schitteren Peter Sellers en Herbert Lom, die later inspecteur Clouseau en commissaris Dreyfus in de Pink Panther-films zouden spelen. Net als in Lavender Hill en Ladykillers dreigt de dagdromer-held in Robert Hamers vroege Ealing-komedie Kind Hearts and Coronets in de anonimiteit te verdwijnen. Louis Mazzini is een lid van de hogere klasse die aan lager wal raakt als zijn erfenis aan zijn neus voorbij gaat. Hij besluit alle «onwettige erfgenamen» op te ruimen. De humor in Kind Hearts is gevaarlijk. Het werk illustreert de kracht van komedie als drager van boodschappen van opstand en ondermijning. Juist dat maakt de Ealing-komedies universeel. En tijdloos.

Kind Hearts and Coronets, The Lavender Hill Mob en The Lady killers zijn uit op import-dvd