H.J.A. HOFLAND

Dageraad Afghanistan

Met de bekwame spoed die hij in zijn campagne heeft beloofd, geeft Obama nu al vorm aan het beleid dat hij na zijn inauguratie op 20 januari wil gaan volgen. Voor Nederland is, behalve wat hij met de economie wil, vooral van belang wat er in Afghanistan zal gaan gebeuren. Dat hebben we lang van tevoren zien aankomen. Een groot deel van de troepen die hij uit Irak wil terughalen, zullen worden gebruikt om de andere oorlog te winnen. Generaal David Petraeus, uitvoerder van de ‘surge’, is al door Bush benoemd tot opperbevelhebber van alle strijdkrachten. Minister van Defensie Robert Gates zal onder de nieuwe president in die functie worden gehandhaafd. De surge in Irak wordt als een doorslaand succes verkocht. Het ligt dus voor de hand dat het duo Gates-Petraeus nu in Afghanistan in grote trekken dezelfde strategie zal toepassen.
Eerste vraag: heeft de surge in Irak werkelijk de vooruitgang gebracht zoals die nu beschreven wordt? Relatief wel. Het perspectief van een godsdienstige burgeroorlog, nadat de Amerikanen zouden zijn vertrokken, is voorlopig verdwenen. Er woeden geen grote stadsoorlogen meer. Militanten die vroeger bij het verzet hoorden, worden nu door de Amerikanen betaald om te helpen de orde te bewaren. Soms ontploft er nog een bom of blaast iemand zich op, maar binnen het Iraakse kader zijn dit betrekkelijke kleinigheden. De onderhandelingen over de terugtrekking van alle Amerikanen zijn tot dusver stroef verlopen, maar met Obama kan daarin verandering komen. Als je de nog geregeld ontploffende bommen buiten beschouwing laat, gaat het nu in Irak niet onredelijk.
De vraag is dan of op Afghanistan hetzelfde recept van toepassing is – waarbij Pakistan niet buiten beschouwing kan worden gelaten, ten eerste omdat dit land in een toestand van desintegratie is en ten tweede omdat in het grensgebied met Afghanistan de Taliban zich verschansen. Dat zal na 20 januari proefondervindelijk worden vastgesteld. Nu telt de International Security Assistence Force van de Navo ruim vijftigduizend man, onder wie twintigduizend Amerikanen. Er komen vijfentwintig- tot dertigduizend Amerikaanse soldaten bij. In het opperbevel was al verschil van mening over de algemene aanpak. Europese commandanten hadden kritiek op het harde optreden van de Amerikanen. Als je de hearts and minds van de Afghanen wilde winnen, moest je het heel anders aanpakken. De Nederlanders die met zestienhonderd man in Uruzgan zitten, vechten zo weinig mogelijk, maar bouwen scholen en bruggen. Waren alle mensen maar als de Nederlanders, denk je als je de woordvoerders in Den Haag hoort.
Misschien komt het ooit nog eens zo ver. Maar de werkelijkheid is dat de Amerikanen in feite al beslisten over de manier waarop daar de oorlog wordt gevoerd. Met deze nieuwe surge en de materiële investeringen zullen ze nog minder geduld hebben met afwijkende opvattingen van de verzamelde bondgenoten, die op z’n hoogst een paar duizend man hebben gestuurd – het liefst naar de relatief veiligste gebieden. Het kan zijn dat onder leiding van Obama de Amerikaanse tactiek en strategie dichter naderen tot wat de politici en deskundigen in Den Haag als de ideale oorlog voor ogen staat. Dat moeten we afwachten. In ieder geval hebben we ons tot 2010 aan de Amerikaanse inzichten uitgeleverd.
De laatste vraag is telkens weer of de oorlogen zoals die door het Westen in moslimlanden worden gevoerd, op den duur enige zin hebben. Zal binnen afzienbare tijd in de regio een democratisering, een moderne organisatie van de staat naar westelijke maatstaven worden bereikt? Zet het uit je hoofd, zeggen de deskundigen. De kern van alle problematiek is de inherente instabiliteit die alle moslimstaten eigen is. Dit schrijft Kenneth M. Pollack in zijn onlangs verschenen boek A Path Out of the Desert: A Grand Strategy for America in the Middle East. Hij was lid van de Nationale Veiligheidsraad onder Clinton, heeft zeven jaar voor de CIA in de Perzische Golf gewerkt. Geen gebrek aan ervaring.
‘De trieste conclusie is dat we in het verleden een verkeerde aanpak hebben gevolgd. Langzaamaan beginnen we dit te erkennen, maar het is vreselijk moeilijk deze fout te corrigeren.’ Dat zegt Daan Everts, tot begin van dit jaar de speciale afgezant van Jaap de Hoop Scheffer in Afghanistan. Er is sprake van een ‘weeffout’, en de Amerikanen zijn daarvoor verantwoordelijk. ‘Hun unilaterale aanpak beheerst de antiterroristische agenda.’ Everts heeft nu samen met andere Europese en Amerikaanse deskundigen een advies uitgebracht aan president elect Obama. Minder militaire inspanningen, meer opbouw, en dit niet per provincie maar nationaal, voor heel Afghanistan.
Laten we hopen dat Obama naar Everts luistert, en de commandanten dan weer naar Obama. Maar daarover hebben we in Den Haag niets te vertellen.