Dahl als dief

Karel van Boeschoten (overleden 1980) was een boekhandelaar met linkse ideeën, zo links dat hij zijn drukwerk om ideologische redenen liefst aan ‘arbeiders en studenten’ had gesleten. Helaas kwam het leeuwendeel van zijn klanten uit hogere universitaire kring. Velen hunner plaatsten hun bestelling telefonisch. ‘Natuurlijk professor… Zeker professor… Ik zal er direct voor zorgen, professor’ sprak Van Boeschoten dan, beleefd buigend vanachter zijn bureau, alsof de betreffende hoogleraar dit door de telefoon kon zien.

Op 13 januari 1958 schreef hij een zijner academische klanten een brief waarin in de marge melding werd gemaakt van een boekverkopende Belg die de gewoonte zou hebben gehad de familie van overleden katholieke geestelijken een gepeperde rekening voor geleverde pornografica te sturen. ‘De familieleden, geschrokken van de afwijkingen van Heer Oom, betaalden met het schaamrood op de kaken de nota terstond en zwegen in alle talen. Tenslotte liep onze vriend tegen de lamp. Hij had een rekening gezonden aan de familie van een overledene die reeds meer dan dertig jaar blind was. ’
Waar heb ik dat verhaal eerder gelezen?
In de novelle The Bookseller van Roald Dahl. Daar heet de malafide zakenman William Snott, gevestigd op 27a Charing Cross Road te Londen. Elke dag zat hij achter zijn Regency-schrijftafel de overlijdensberichten in de Times te bestuderen. Om vervolgens een brief te schrijven aan bijvoorbeeld de erven van sir Edward Fleisehman, bij leven en welzijn president-directeur van Aerodynamies Engeneering. 'Het is met het grootste leedwezen’ liet Snott de weduwe weten, 'dat ik u op het moment van uw tragische verlies moet lastigvallen, maar helaas laten de omstandigheden mij geen andere keuze. Ik heb het genoegen gehad wijlen uw echtgenoot een aantal jaren van dienst geweest te zijn, en mijn facturen deed ik hem altijd toekomen via de White’s Club, evenals de vele boeken waarvan hij zo'n enthousiaste verzamelaar was. De onderstaande lijst is een overzicht van zijn meest recente aankopen… ’
Enfin, dat waren natuurlijk boeken als Prille meisjes die op rijpe mannen vallen. Geill. Amerikaans. £ 90. En: Straffen, het fijne handwerk.
Het rietje, de zweep en de gesel. Uit het Duits. Verboden. £ 115.
Totdat zo'n weduwe zich bij Snott meldde met de vraag of hij wellicht ook boeken in braille verhandelde. Nee? Dat vermoedde zij al. Want de overledene was al veertig jaar blind, tengevolge van een verwonding in de slag bij El Alamein. Twee mannen in regenjassen traden nader en voerden de boekhandelaar gevankelijk in de richting van het politiebureau.
Dahls verhaal verscheen in 1987 in Playboy, dertig jaar nadat Van Boesehoten zijn brief schreef. Is de anekdote in deze periode de Noordzee overgestoken?
Dahl had echter zijn eigen, gestolen bronnen. Want het verhaal is al eerder verteld, in 1935, door James Gould Cozzens, onder de titel 'Foot in It, dat in de jaren vijftig in een bloemlezing werd herdrukt. Daar moet Dahl zijn plot aan hebben ontleend, niet aan het sterke verhaal waarmee Van Boeschoten zijn Cliënten placht te vermaken.
Jammer, ik had de Amsterdamse boekhandelaar graag zijn plaatsje in de literatuurgeschiedenis gegund.