Daniel Dumile (MF Doom), 9 januari 1971 – 31 oktober 2020

Iedere schurk heeft een tragisch achtergrondverhaal. Zo ook MF Doom, de onnavolgbare rapper en producer wiens muziek voor zichzelf moest spreken.

Bij de eerste klanken doet het publiek nog enthousiast mee. Ze bewegen hun hoofd op de beat en kunnen de teksten woord voor woord meerappen. ‘…it’s like they know what’s ’bout to happen/ just keep ya eye out, like “Aye, aye, captain…”’ Maar al gauw gaat er geroezemoes door de zaal. Er klopt iets niet. Waarom zegt hij amper iets tussen de nummers door? En dat postuur komt ook niet helemaal overeen met de rondbuikige rapper die ze kenden van foto’s en videoclips. Is de man op het podium, de man met het metalen masker voor zijn gezicht, wel de artiest waarvoor ze een toch behoorlijk prijzig kaartje hebben gekocht? Het aanzwellende boegeroep geeft antwoord op de vraag: dit is een bedrieger, een ‘Doomposter’.

Online zijn meerdere filmpjes te vinden van optredens waar MF Doom-fans in woede ontsteken wanneer ze merken dat ze voor de gek worden gehouden. Een deel van de hiphopgemeenschap gaf hen groot gelijk, dit was oplichterij. Maar een ander deel kon een gniffel niet onderdrukken, want was dit niet precies wat je mocht verwachten van een muzikant wiens aantrekkingskracht schuilt in zijn mystiek? Bevestigde deze streek niet juist zijn imago van een onvoorspelbare en onnavolgbare antiheld? Dat was namelijk hoe MF Doom zichzelf presenteerde: als een superschurk. En van actieheldenfilms weten we dat iedere slechterik een tragisch achtergrondverhaal heeft.

Rapper en producer MF Doom wordt als Daniel Dumile geboren in Londen en groeit op in Long Island, New York. Hij is nog een tiener als hij voor het eerst als Zev Love X te zien is in muziekvideo’s. Hij oogt vriendelijk en onschuldig, draagt vrolijke kleding en een rond brilletje en hij rapt over gekke bekken trekken (‘The Gas Face’, met 3rd Bass) of het belang van gezichtsbeharing bij het imponeren van meisjes (‘Peachfuzz’). Samen met zijn broer DJ Subroc en MC Onyx the Birthstone Kid vormt hij het raptrio kmd en in 1991 brengen ze hun eerste plaat uit: Mr. Hood. Ze scoren een paar bescheiden hitjes en mogen mee op tour met Queen Latifah. kmd lijkt voorbestemd om door te breken tijdens de gouden jaren van hiphop, maar in 1993, vlak voor het afronden van hun tweede studioalbum, komt broer Subroc om het leven bij een auto-ongeluk. Als de platenmaatschappij kmd kort daarna laat vallen, naar verluidt vanwege de politiek gevoelige albumcover (een racistische karikatuur aan een galg) en -titel (Black Bastards), verdwijnt de verbitterde Zev Love X uit de schijnwerpers.

Vijf jaar later herrijst hij als MF Doom, een alter ego geïnspireerd op Doctor Doom, de schurk uit de Marvel-strips die uit is op wereldheerschappij. Zijn stem is grimmiger, zijn teksten raadselachtiger en daardoor des te rijker: ‘On Doomsday, ever since the womb/ ‘Til I’m back where my brother went, that’s what my tomb will say’. Het masker, de Metal Face, is een statement: het moet gaan om de muziek, niet om het uiterlijke vertoon.

MF Dooms reputatie was die van 'your favorite rapper’s favorite rapper'

Het is een groot contrast met de ‘mainstream’ hiphopwereld. Die wordt eind jaren negentig gedomineerd door gangsterrappers die hun nieuw vergaarde rijkdom graag opzichtig tentoonspreiden. MF Doom doet het anders. Hij pronkt liever met taalkundige vondsten en complexe rijmpatronen en vergaart zo een trouwe schare volgers die zien hoe Dumile zijn fantasiewereld verder uitbreidt. Hij brengt een album uit als Viktor Vaughn (Vaudeville Villain, 2003), een onbesuisde jongeman die opkijkt naar Doom en hem heimelijk van de troon wil stoten. In datzelfde jaar verschijnt de plaat Take Me to Your Leader van King Geedorah, een ander alias van Dumile, gebaseerd op het driekoppige drakenmonster uit de Godzilla-franchise. ‘Het zijn allemaal personages’, zei Dumile daarover tegen het Britse muziektijdschrift Wire. ‘They’re never me.’

Naast zijn soloprojecten werkt hij veelvuldig samen met andere producers zoals Danger Mouse (Danger Doom) en Jneiro Jarel (JJ Doom). Zijn meest geroemde muziek maakt hij met een ander eigenzinnig buitenbeentje, de producer Madlib. Het blijkt de perfecte partner in crime; Madvillainy (2004) geldt als een van de invloedrijkste hiphopalbums aller tijden, vestigt Dooms reputatie als your favorite rapper’s favorite rapper en levert hem voor het eerst commercieel succes op. In een interview met Red Bull Music Academy uit 2015 vertelt hij hoe die plaat tot stand kwam: ‘Madlib zat in de kelder beats te maken en ik zat op het dak te schrijven. We spraken elkaar eigenlijk nauwelijks. Het was meer een telepathische band. We communiceerden via de muziek.’

Over zijn persoonlijke leven liet Dumile bewust weinig los. We weten dat hij zich na een Europese tour in 2010 noodgedwongen in Londen vestigde, omdat hij als geboren Brit de Verenigde Staten niet meer in kwam. We weten dat zijn veertienjarige zoon in 2017 overleed. We weten dat zijn alter ego’s hem creatieve vrijheid en privacy gaven. Voorafgaand aan een optreden kon hij een biertje drinken aan de bar, zonder lastig gevallen te worden door fans die losgingen zodra hij zijn masker opzette. En als hij geen zin had om op te treden, stuurde hij weleens iemand anders met dat masker het podium op. ‘Ik ben de schrijver, ik ben de regisseur’, merkte hij daar eens over op in een New Yorker-profiel van Ta-Nehisi Coates. ‘Misschien stuur ik de volgende keer wel een witte gast … Whoever plays the character, plays the character.’

Op oudjaarsdag maakte Dumile’s vrouw bekend dat de man achter het masker al op 31 oktober 2020 op 49-jarige leeftijd was overleden. De doodsoorzaak werd niet bekendgemaakt.