TELEVISIE: Nederlandse Documentaires

Dankzij televisie

Hef je het Mediafonds voor culturele producties op, dan raak je daarmee de kwaliteitsprogrammering in het hart (drama dat niet louter mikt op massapubliek; documentaire die meer is dan lang uitgevallen reportage).

Over documentaire stelt Hans Maarten van den Brink in een brief aan lezers van 609 (periodiek van zijn Mediafonds) dat door opgetelde bezuinigingen ‘zeventig tot tachtig procent van de documentaireproductie binnen enkele jaren wegvalt’. ‘Doodssteek’ voor genre en industrie. Die steek zit voor een groot deel in de zestien miljoen die opheffing van het fonds moet opleveren (dat subsidieerde in 2011 87 documentaires), maar ook in de overige 284 miljoen bezuiniging op de publieke omroep en in forse bezuiniging op het Filmfonds. Bij zulke cijfers moet je concluderen dat de kunstwereld er onder het schrikbewind van Zijlstra nog genadig af kwam vergeleken bij wat culturele mediaprogrammering wacht. Niet elke documentaire komt tot ons met hulp van het Mediafonds. Sommige omroepen maken ze op eigen kracht of met het Filmfonds. vpro-directeur Lennart van der Meulen stelt terecht dat het hart uit de publieke omroep wordt gesneden zonder ook maar de geringste visie op de rol die die zou moeten spelen in ‘de inmiddels volstrekt gecommercialiseerde informatiemaatschappij’. Sinds jaar en dag erger ik me aan een intellectuele en kunstzinnige elite die schampert over het medium televisie, gezien de cijfers te beroerd is om te kijken naar prachtprogramma’s die voor die groep bedoeld zijn en moord en brand schreeuwt over bagger die kennelijk wel bekeken wordt. Binnenkort krijgt men daar dus eindelijk zijn gelijk.

Maar dit is een recensie­rubriek, geen actiehoekje. Daarom tips inzake ‘eigen’ documentaires van omroepen (één met steun van het Filmfonds). Kolonisten van Hebron is een Tegenlicht-aflevering van Esther Hertog. Resultaat van drie jaar met tussenpozen bivakkeren tussen kolonisten. Geen historische en politieke analyse, wel een kijkje in leven en denken van mensen die vinden dat zij het goddelijk recht op land hebben waar geheel ten onrechte ook Arabieren wonen – die trouwens makkelijk elders terecht kunnen, bijvoorbeeld in Iran (!). De relatie die Hertog met hun kinderen heeft opgebouwd geeft haar toegang tot ouders die anders meer gesloten zouden zijn. Ook de jonge Israëlische soldaten die conflicten moeten voorkomen zijn soms onverwacht openhartig.

Dan een prachtig portret van Olga Zuiderhoek die het huis verlaat waar ze met Willem Breuker woonde. Ze luistert daarmee naar de stem van ook al weer wijlen Joop Admiraal die zo’n groot huis toch wel een beetje asociaal vindt voor een vrouw alleen. Toch is ook dat nieuwe huis nog groot omdat Willem meeverhuist in zijn gigantische verzameling platen en muziekbladen. Zuiderhoek, minst actrice-achtige van alle actrices, steelt nu eens niet het hart in een prachtrol maar als zichzelf, geestig als altijd en kwetsbaar als nooit tevoren.

Ten slotte Michiel van Erps I’m a Woman Now, portret van vijf vrouwen die technisch mannen waren tot ze decennia geleden door een pionierende Franse chirurg in Casablanca werden geopereerd. Nu zijn ze oud en maken de rekening op. Respectvolle, ontroerende film. Deze week is het Idfa, grootste documentairefestival ter wereld. Wie daar niet naartoe gaat kan toch veel geweldige films uit de laatste Idfa-jaargang zien dankzij de televisie. Documentaires kopen kan altijd, maar ze maken is er binnenkort dus niet meer bij.


Het blad 609: cultuur en media wordt kosteloos toegestuurd. Mail 609@mediafonds.nl. Michiel van Erp, I’m a Woman Now, VPRO, Holland Doc, zondag 18 november, Nederland 2, 20.25 uur. Esther Hertog, Kolonisten van Hebron, VPRO, Tegenlicht, maandag 19 november, Nederland 2, 21.00 uur. Netty van Hoorn, Het nieuwe huis van Olga Zuiderhoek, Uur van de wolf, NTR, dinsdag 20 november, Nederland 2, 22.55 uur