Dansers en denkers

Te zien: zondag 16 oktober om 14.00 uur in De Brakke Grond, daarna tournee tot en mee half december. Inlichtingen: 013-351178.
Als kind leer je om de dingen uit elkaar te houden. De goede fee en de boze heks. De lieve opa en de gemene kinderlokker. De mooie prins en de lelijke kikker. Voor je het weet, denk je dat je de hele wereld in twee helften kunt verdelen. Dan horen goed, lief en mooi bij de zonkant van de aarde, en boos, gemeen en lelijk bij de schaduwkant.

Ook volwassenen doen hun best om de boel zo overzichtelijk mogelijk te houden. Een kind dat geboren wordt, moet een jongen of een meisje zijn; voor de twijfelgevallen moet zo snel mogelijk een beslissing worden genomen. (Meestal wordt zo'n twijfelgeval een meisje, onthulde onlangs de Volkskrant; je kunt nou eenmaal makkelijker iets wegnemen dan eraan plakken.)
‘Da’s nou het eerste wat mensen zien als je voorbij komt’, zegt het meisje Lies in de voorstelling Mooi & Lelijk: 'Een jongen of een meisje. En als ze ’t niet meteen kunnen zien, raken ze in de war. De weg kwijt, in de mist.’ Verwarring en twijfel moeten zo veel mogelijk worden beperkt. Die dienen hoogstens om de spanning erin te houden. Doet-ie het wel of doet-ie het niet? Krijgen ze elkaar of lopen ze elkaar mis? Worden de bloemen geaccepteerd of niet? We stellen het antwoord uit tot na de reclame, maar daarna moet er duidelijkheid komen.
Mooi & Lelijk, een theatervoorstelling voor iedereen vanaf acht jaar, poneert op het eerste gezicht zo'n overzichtelijke tweedeling. Er is een jongen (Eelco Roovers) en er is een meisje (Lies van de Wiel). De jongen Eelco danst, de dansvloer is zijn gebied. Die vloer is bijna leeg, met achteraan een tafeltje met een microfoon. Dat is de plek van het meisje Lies. Zij spreekt. Zij denkt na over de dingen. Ze weet dat jongens heel anders naar hun nagels kijken dan meisjes. En ze weet wat mooi is, dat heeft haar vader haar precies verteld. Naar haar moet je luisteren, niet naar de jongen. Want hij houdt van rood en hij is lelijk.
Maar naar de jongen kun je niet eens luisteren, want hij spreekt niet. Tenminste, je ziet hem niet spreken. Er klinkt wel een mannelijke stem, die de verhalen van Lies aanvult en van een antwoord voorziet. Soms vallen de Stem en de bewegingen van de dansende jongen samen, dan lijkt het alsof je de gedachten van de jongen kunt horen. Op andere momenten leiden de Stem en de danser een eigen leven, dan zijn ze op het toneel met z'n drieen in plaats van met twee. 'Ze wil je iets vertellen’, zegt de Stem dan tegen de jongen, opdat hij luistert naar Lies.
Natuurlijk proberen de jongen en het meisje elkaar te bereiken. Maar de manier waarop choreograaf Hans Tuerlings en tekstschrijfster Heleen Volman dit laten gebeuren, tilt de voorstelling uit boven ieder cliche. Het meisje probeert de danser na te doen als hij een pasje doet dat er wel aardig uitziet. Maar daaraan werkt de jongen niet mee, hij doet alles net even anders. De Stem zegt bovendien dat het niet meer van deze tijd is, samen hetzelfde pasje doen. 'Een miljard precies dezelfde gymschoenen, da’s al erg genoeg.’
Wat Lies wel moet doen, is eens even niet praten en naar haar eigen ademhaling luisteren. De danser helpt haar daarbij, hij legt z'n hand op haar buik. Een simpele meditatie-oefening, waarmee het meisje haar eigen lichaam hervindt en daarmee de eenheid in zichzelf. En dan verdwijnen ook de verschillen om het meisje heen. Voor het eerst ziet ze de jongen zoals hij is, hij zegt zijn naam, en zij weet niet meer zeker of hij nou lelijk is.
New Age voor kinderen. En voor volwassenen die weer een beetje kind moeten worden om zich te herinneren dat de grenzen tussen dansen en denken, tussen lichaam en geest pas later zijn aangebracht.
En of ze elkaar krijgen, Lies en Eelco? Misschien hadden ze elkaar altijd al. Misschien zijn de danser en de Stem niet meer dan afsplitsingen van het meisje, en gaat Mooi & Lelijk inderdaad alleen maar over haar, zoals ze zelf aan het begin van de voorstelling zegt.